عارف تەیفور بۆ مورتاحە و مەلا بەختیار بۆ نیگەران؟
رزگار رەزا چوچانی/ سوید
یەكێك لەهۆكارە هەرەزیندووەكانی نەمانی متمانەی خەڵك بەسیاسییەكان لەكوردستان، ئاشكرانەبوونی سیاسەت و دەستكەوتی سیاسی و موزایەدەكردنی سیاسییانە، ئەوەش فەراغێكی لەنێوان سیاسییەكان و خەڵكی ئەو وڵاتە دروستكردووە، كافیە بۆ گەمەكردنی نەیارەكانیان، بێئەوەی ماندووبن بەدروستكردنی مەیدانی گەمە.
لەزۆربەی وڵاتانی دنیا كاتێك سیاسییەكان دانیشتن و كۆبوونەوەیەك دەكەن، رۆژنامەوان بەدوای سەرچاوەی لابەلا ناگەڕێت، تا بزانێت چی لەكۆبوونەوەكە باسكراوە، چونكە هێڵی گشتی كۆبوونەوەكان و ئەوەی پەیوەندی بەچارەنوس و ژیانی خەڵكەوە هەبێت، ناكرێنە نهێنی و لەخەڵك شاراوەبێت، تا سیاسیەكی تر بیكاتە خەڵات و داشی دۆستایەتی خۆی بۆ رۆژنامەیەك و بەناوی سەرچاوەوە بەوانی بڵێت، بەڵكو لەدوای هەركۆبوونەوەیەكی چارەنوسساز باش یان خراپ شكست یان سەركەوتن، بۆ راگەیاندن ئاشكرا دەكرێت تا لەڕێیەوە بەخەڵكی خۆیان بڵێن، ئەوە هەوڵی ئێمە بووەو ئەمە دەستكەوت و ئەوەش دەستنەكەوتمان بووەو ئەو وتنەش دەكەنە هۆكاری ئەپدەیتكردنەوەی متمانەی نێوان خۆیان و خەڵكەكەیان.
بەڵام سیاسییەكانی لەمەڕخۆمان كاتێك دانیشتن دەكەن لەسەر پرسێكی هەرە چارەنووسسازی میللەتەكەشیان، ئامادەنین راستیەكان بۆ خەڵكەكەیان ئاشكرا بكەن، هەروەك سەقاڵی سوڵحێكی عەشایەری و تایبەت بەخودی خۆیان بن، بەبێدەنگی دەچن و بەبێدەنگیش دێنەوە، زۆرجار لاسایی وڵاتانی پێشكەوتوش دەكەنەوە دوای كۆبوونەوەكان دەچنە بەردەم راگەیاندنكاران، بەڵام هەر ئەوەیە كە هەندێ وێنەی یادگاری دەگرن و هەندێ دەست بەبۆینباخەكانیاندا دەهێنن و هیچی تر.
رۆژێك لەگەڵ هاوڕێیەكی رۆژنامەوانم دانیشتبووین، ئەو رۆژە كۆبوونەوەی نێوان سیاسییەكان بوو، من بەدیار تەلەفزیۆنەوە چاوەڕوانی ئەنجامی كۆبوونەوەكەم دەكرد، كە راستەوخۆ دوای كۆبوونەوەكە كۆنگرەیەكی رۆژنامەوانی ساز دەكرا، هاوڕێكەشم بێدەنگ نەدەبوو، نوكتەی بۆ من دەكرد، هەندێ دەنگم بەسەردا بەرز كردەوە پێموت بیبڕەوە ئەوە دەست بەقسە دەكەن، بزانم چی باسكراوە، بەر لەوەی ئەوان قسە بكەن، پێی وتم كاكە گوێ بگرە “كۆبوونەوەكە زۆر ئیجابی بوو، كەشواهەوایەكی برایانە باڵی بەسەرماندا كێشابوو، هاوڕایی بۆ پرسەكان هەبوو، لیژنەمان پێكهێناوە بۆ چارەسەری كێشەكان و گەشبینین بەچارەسەركردنیان”. ئەو قسەكانی تەواو نەكرد، هەمان ئەو جوملەیەی ئەو هاوڕێیەم وترایەوە لای ئەو سیاسیانەی لەبەردەم رۆژنامەنوسەكان وەستابوون.
نەك هەر ئەو هاوڕێیەم، ئێستا هەموو خەڵك باش دەزانن ئەنجامە باسكراوەكان چییە، بۆیە چاوەڕوان نین بۆ قسەی سیاسییەكانی كورد و تا ئاستێكی باش حاڵین لەوەش كە ئەوان لەدنیایەكی زۆر سەیردا دەژین، تاكو ئێستاش پێیانوایە بەم رستە لەبەركراوانە دەتوانن روویەكی تری راستیەكان بەخەڵكی خۆیان بڵێن، بێئاگا لەوەی ئەو هەموو شاردنەوە لەخەڵك وایكردووە هیوایەك بەهەوڵ و بەكۆبوونەوەكانیان نەماوە، قسەی “ناو ژوورە تاریكەكان” بووەتە كاڵای باڵای هەموو كۆبوونەوەیەكی سیاسی ئەوان.
لەوێندەر خەڵك جوملە لەبەركراوەكانی ئەوانی لەبەركردووە، كە دوای كۆبوونەوەكان دەیڵێن، بەڵام نازانن چی دەگوزەرێت لەسەر گۆڕەپانی سیاسی كوردستان و سەرگێژبوون بە لێدوانی جۆراوجۆر، سەرسوڕماون بەوەی دوای قسە رەسمییەكان، سیاسیەكانی كوردستان خۆیان ئەوە بەدرۆ دەخەنەوە كە وتویانە.
لەو رۆژەوەی بەغدا دروستكراوەتەوە دوای روخانی بەعس، تاكو ئەمڕۆ كێشە لەنێوان كوردو بەغدا هەیە، بەڵام هەرچی كۆبوونەوەی بەغداو كوردە، وەك سیاسییەكان وتویانە لەكەشوهەوایەكی پڕ لەیەكتر گەیشتن بەڕێوەچووە، كەچی دوای ئەو هەموو كۆبوونەوە پڕ لەگەشبینی و لەیەكترگەیشتنانە كێشەكان بەرەو قوڵبوونەوە چوون، نەك چارەسەر.
زۆرن ئەو نمونانەی كە دەیسەلمێنن ئەوەی سیاسیەكان بەخەڵكیان راگەیاندووە، لەئەنجامی كۆبوونەوەكان دووربوون لەڕاستی، دواترین نمونە كە جێی خۆیەتی هەڵوەستەی لەسەر بكرێت، سەردانی دواین شاندی سیاسی كوردستانە بۆ بەغدا، ئەوەی بەرەسمی بەناوی شاندەكەوە بۆ خەڵكی كوردستان باسكراوە ئەوەیە كە لایەنە عێراقیەكان تێگەشتنی تەواویان بۆ پرسی كورد هەیە. لەبارەی ئەو دواین سەردانەوە، عارف تەیفور جێگری دووەمی سەرۆكی پەرلەمانی عێراق، لەدیدارێكی رۆژنامەوانیدا دەڵێت “كۆبوونەوە لەگەڵ لایەنی شیعی، شاندی كوردی زۆر مورتاح كرد”.
بەڵام لەدوای لێدوانەكەی تەیفور، مەلا بەختیار ئەندامی شاندنی سیاسی كوردستان بۆ بەغدا، لەكۆڕێكدا لەسلێمانی دەڵێت “لەبەغدا بەرپرسانی مەجلیسی ئەعلا و هەردوو حیزبی دەعوە و سەدرییەكان و فەزیلەكان پێیان وتین موتڵەقەن بڕوامان بەپرسی نەتەوەیی نییە”.
لەلێدوانەكەی مەلا بەختیار ئەوەی روونە ئەوەیە كە كورد چاوەڕوانی كێشەیەكی گەورەبێت لەگەڵ بەغدا، گەورەتر لەكێشەكانی نێوان كوردو بەعس، چونكە بەعس حاشای لەهەبوونی كورد نەدەكرد، بەڵام دەسەڵات بەدەستە تازەكانی عێراق دەڵێن موتڵەقەن باوەڕمان بە كێشەی نەتەوە نییە، كەوایە ئەوان عێراقێك دەخوازن تێدا كورد نەك هاوڵاتی پلە دوو نابێت، بەڵكو میللەتێكی حەلكراو دەبێت لەناو عێراقیبووندا.
ئەوەی پرسیارە لێرەدا ئەوەیە ئاخۆ عارف تەیفور بۆچی مورتاح بووە لەو كۆبوونەوانە؟ ئەگەر پێیان وترابێت موتڵەقەن بڕوامان بەپرسی نەتەوە نییە، پێموانیە عارف تەیفوور بەو قسەیە مورتاح بێت، بۆیە دەبێت مورتاحبوونی كاك عارف لەشتێكی تر سەرچاوەی گرتبێت، كە پەنهانە لەئێمە، هەروەها پێشم وانیە مەلا بەختیار تەنها لەبەر بەدەستەوەدانی قسەی هەژێنەر ئەم قسە بداتە پەنای لایەنە عیراقییەكان، بۆیە دەبێت خەڵك راستی ئەم دوو قسەی بۆروون بێتەوە، چونكە ئەگەر قسەكانی مەلا بەختیار ئەسڵی باسەكەبێت، ئەوە حەلكردنمان وەك نەتەوە دەرگای پێگرتوین و تەنها ئیعازی زەمەنی دەوێ بۆ دەستپێكردن، ئەگەر مورتاحبوونەكەی كاك عارفیش ئەسڵی باس بێت، ئەوە كێشەی نێوان كوردو عەرەب كۆتا هاتووەو چاوەڕێی ئیعازی زەمەنە، دەبێت رۆشنبیران و خەڵكی كورد ئەمە بكەنە دەروازەی دواین قسە كە بەسیاسیەكان بڵێن بەسیەتی یاریكردن بە عەقڵی كوردو موجازەفە بەمتمانەی نێوان خەڵك و سەركردەكان، دەبێت بزانن عارف تەیفور بۆ مورتاحە بە شیعەكان و مەلا بەختیار نیگەران؟. بزانن لەو نێوانەدا ئەوە شەڕە یان چارەسەر چاوەڕێی زەمەنە بۆ دەستپێكردن؟
ئەم وتارە لە ژمارە ١٠٦ ی گۆڤاری سڤیل چاپکراوە
