تەها بەرواری بۆ گۆڤاری سڤیل:
ئەوانەی گومانیان دژی سەرۆک دروست دەکرد لەهەنگاوەکانی ئەم دواییەی مالکی بە ئاگاهاتنەوەو ناچاربوون گێڕ بگۆڕن
نەوت و گاز ئامڕازێکی زۆر گرنگن کە لەدەست کورددا هەن. نەیارانی کورد زۆر بە باشی لە نرخی سیاسی و ئابوری ئەم سامانە گرنگە میللیە دەگەن هەر بۆیەش سەری نێزەیان ئاراستەی ئەم دەستکەوتە بەنرخە دەکرێت
بۆ حیوار لەگەڵ بەغدا پێویستە پرەنسیپەکانی بارزانی نەمر پەیڕەو بکرێت
لایەن هەبوون و هەن کە بەنزین بە ئاگردا دەکەن بۆ ئەوەی خیلافات لە ناو کوردانی رۆژئاوا زیاد بکەن
هەنگاوەکانی مالیکی نیشانی ئەدات کە پەندی باشی لە رژێمە یەک لەدوای یەکەکانی عێراقی وەرنەگرتووە
رزگار رەزا چوچانی . سوید
تەها بەرواری سیاسی و دیپلۆماتکاری کورد، وەزیری پێشووی وەرزش و لاوان لە کابینەی پێنجەمی حکومەتی هەرێمی کوردستان، لەم دیمانەیەی لەگەڵ گۆڤاری سڤیل، لەسویدەوە باسی کێشەکانی عێراق و کوردستان دەکات، پرسی کورد لە رۆژئاواو باکوری کوردستان دەخاتە بەرباس و لە کارەکانی پێشووی وەزارەتی وەرزش و لاوان ئەدوێت و دەشڵێت” ئاهو داخێکی گەورە یە، کە کات لای ئێمەی کورد کەم بایەخە”.
کوردستان و عێراق
سڤیل: لەنەورۆزەوە کە سەرۆکی هەرێمی کوردستان کێشەکانی عێراق و کوردستانی بەشێوەیەکی رەسمی خستەڕوو و داوای چارەکردنی راستەقینەی کرد، تا ئێستا حکومەتی عێراقی نەک هەر بەدەم چارەسەرکردنی گرفتەکانەوە نەهاتووە، بەڵکو گرفتی دیکەشی خولقاندووە، بەبڕوای تۆ ئەم حسابنەکردنەی حکومەتی عێراقی بۆچی دەگەڕێتەوە؟ لاوازی کورد؟ یان پاڵپشتی و هاندانی دەرەکی؟، ئەنجام تا کوێ دەروات؟
تەها بەواری: زۆر ئازمایی بەریز نوری مالکی زۆربەی ئەو رەهەندانەی هەیە کە لە پرسیارەکەتان هاتووە، فاکتەری هەرێمی هەیە، کە دیارە داینەمۆی سەرەکی پشتگیری لە بەڕێز مالکی کێیە! هەروەها نەبوونی متمانە بەسیستەمی فیدراڵی لە لایەن بەڕێز مالکیەوە، کە زیاتر لە موناسبەیەک ئاماژەی بە گۆڕانکاری لە دەستوردا کردووە. چوست و چالاک نەبوونی کورد خۆی، کە بە بەرنامەیەکی تۆکمە و یەکگرتوو هاوئاهەنگ کاریان نەکردوە، لە سەر دانانی ئەجێندای سیاسی، بەڵکو زۆربەی کات کورد بویتە بەرگریکەر لە ئەجێندای دژ بەخۆیدا بەشێوەیەکی پەراکەندەو بێ بەرنامە. زۆربەی ئەو خەڵکانەی کە ئسیتیرادی ئەجێندای مالکیان دەکرد بۆ کوردستان، بۆیان دەرکەوت کە هەڵەی ستراتیجیان کردووە. تێگەشتن کێشەی نێوان هەولێر و بەغدا کێشە ی شەخسی نیە، بەڵکو کێشەی سەپاندنی ئەجێندایەکی سەنترالیستیە بە سەر سیستەمێکی فێدێراڵیدا. مالکییەکان و مامۆستاکانیان بەهەموو شێوەیەک هەوڵی لە ناوبردنی ئەم سیستەمە فیدێڕالیە دەدەن و لە هەوڵێکی بێ ووچاندان بۆ تەحجیم کردنی کورد و لە باربردنی دەستکەوتەکانی، کە تا کۆ ئێستا بە دەست هاتوون، بێگومان جەنابی سەرۆکی هەرێمی کوردستان وەک هەڵبژڕیدراوو دەربڕی رای خەڵکی کوردستان، پەیامەکەی لە نەورۆزدا لێدانی ئەو زەنگە خەتەرە بوو کە هەڕەشە لە سەوابتە دەستوورییەکان و پاراستنی دەستکەوتەکانی خەڵکی عێراق بە گشتی و کوردستان بە تایبەتی دەکات. سەرۆک سەرکەوت لەخستەڕووی ئەو مەترسیانەی کە لەسەر دەستکەوتەکان هەیە و ئەو رەوتە تاکڕەویەی کە بەڕێز مالکی پیادەی دەکات. ئەمە خۆی لە خۆید لە روویەکی سیاسیەوە کەشفکردنی ئەو ئەجێندایە و مەترسیەکانی کە بە سەر کۆی سیستەمی دیمۆکراتی و فێدێڕاڵی عێراقدا هەیە. ئەوانەی گومانیان دژی سەرۆک دروست دەکرد لەهەنگاوەکانی ئەم دواییەی بەرێز مالکی زیاتر بە ئاگاهاتنەوەو ناچاربوون گێڕ بگۆڕن دەنا باجێکی قورسی میللی ئەدەن و دەنگدەرانی کوردستان پشتیان تێدەکەن.
سڤیل: بەبڕوای ئێوە رێگایەک هەیە بۆچارەسەربوونی گرفتەکانی کوردو بەغدا، تا ئەنجام کاری لەسەر بکرێت؟، یان ئەگەری تەقینەوەی زیاتر هەیە؟.
تەها بەراوری: ئەگەر رێز لە کۆنتراکتی نێوان لایەنە سیاسیەکان بگێریت، کە خۆی لە دەستووری عێراقدا دەبینێت، بێگومان دەبێت چارەسەرێکی سیاسی بدۆزرێتەوە. لەتەسریحاتی ئەم دواییەی سیاسەتمەدارەکان، هەست بە خاوتر بوونی کێشەکان دەکرێت و دیارە ئەو هەوڵانەی هەیە، تا راددەیەک لە ئاستی گرژیەکەی کەم کردووەتەوە. هەموو لایەک باس لە رێزگرتنی دەستور دەکەن. بەڵام وەک ئەوەی کە لە دەستوردا کۆمەڵێ دامەزراوە و ئۆرگان هەن، پێویستە پەلە لە دامەزراندنیان بکرێت بۆ ئەوەی تەفسیراتی مەزاجی بۆ دەستور نەکرێت و بەرەنگێکی ئیختاری داوای پیادەکردنی دەستور نەکرێت. ئەوەی مرۆڤ هەستی پێدەکات کەخەڵکی نیگەران کردووە، بەرزبوونەوەی پلەی ئەو هەستە شۆڤینیستیەیە کە بەرێز مالکی و ستافەکەی بە تایبەتی دژی کورد لە ناو هاوڵاتیانی عەرەب دروستیان کردووە. ئەمە گەمەیەکی بێ ئەندازە مەترسیدارە کە هەرەشەی پێکەوە ژیانێکی ئاشتیانەو سیاسی نێوان کوردو عەرەب دەکات، لێرەشدا غیابی میدیای عەرەبی زوبانی کورد و هەروەها بیرمەندی کورد و ژمارەیەکی بەرچاوی نوێنەرانی کورد کە لاوازن لە زوبانی عەرەبی و رێتۆریک و مێنتالیتێتی عەرەبەکانم لە پاڵ نەبوونی سەنتەری فکری پسپۆر بەباشی دەدرەوشیتەوە، وەک سیاسەتمەدار مرۆڤ دەبێت گەش بین بێت، بەڵام گەشبینێکی بە بەرنامە و چالاک و چەکدار بە زانیاری بەردەوام و ئەجێندادانەر، هیوادارم ئەم پرۆسەی سێرەکردن لە سەر دیالۆگ بگاتە ئەنجامێکی سازندە بۆ ڕێگری لە ئالۆزی زیاتر و دۆزینەوەی چارەسەری گونجاو بۆ پرسە چارەسەرنەکراوەکان. بێگومان لە لۆژیک نامۆ نیە کە تەقینەوەی تر روبدات، گەر شیکاریەکی ووردی رەوشی ئیشتای دەڤەری رۆژهەلاتی ناڤین و ئاراستەی کارکردنی بەڕێز مالکی بکەین، کە هەنگاوەکانی بە ڕوونی نیشان ئەدات پەندی باشی لە رژێمە یەک لەدوای یەکەکانی عێراقی وەرنەگرتووە.
سڤیل: ئەوەی تا ئیستا بەدی دەکرێت، لەبارەی گرفتی بەغداو کوردستانەوە، وەک پێویست نەبونی هەڵوێستی هاوبەشی کوردە، تۆ وەک سیاسیەک کام رێگر لەبەردەم ئەو هاوبەشییە لە هەڵوێستدا دەبینی؟. چی وایکردووە هەوڵەکان بۆ هاوهەڵوێستی و یەک دەنگی سیاسیەکانی کورد لە ئاستی چاوەڕوانی خەڵک و حەساسی دۆخەکەدا نەبێت؟.
تەها بەرواری : بارزانی نەمر کاتی خۆی پرنسیپێکی ستراتیژی زۆر گرنگی چەسپاند، کە بەدیتنی من گرنگە ئێستاش پەیڕەو بکرێت، ئەوانەی پلەو پایە لە بەغدا وەردەگرن، گرنگە بەرپرس نەبن لە گفتۆگۆکان لە گەڵ بەغدا. گەر مرۆڤ لەقوڵی ئەم ستراتیژیە بڕوانێت ئەوا گرنگی حیکمەتی ئەم پرەنسیپە دەبینێت، کە بە دیتنی من وەڵامدەری ئەو پرسەیە. بردنە بەغدای کۆمەڵی کیشەی کوردستان و تێکەڵکردنی دەستی بەغدا لە ناو کاروباری کوردستان و پەیڕەونەکردنی سیستەمێکی رێک و پیكی بیرۆکراتی پەرلەمانی و حکومەتی لە نێوان لایەنی کوردستانی لە هەولێڕو بەغدا، لایەنێکی تری ئەم لاوازیەیە. لە پاڵ ئەم پرسەش بێگۆمان فاکتەری تر هەیە، کە باشە بۆ کاتێکی تر بەجێی بهێڵین!..
سڤیل: ناوچەکە بەرەو گۆڕانکاری گەورە دەروات، لەونێوانەدا چی لەبەردەم دۆزی کورددا دەبینی، دیسان خەتەرو حسابنەکردن و نەخوێندنەوەی کورد؟، یان چانسێکی گەورە لەبەردەم پرسی کورد، ئەگەر خەتەر هەیە خەتەرەکان چین؟ ئەگەر چانس هەیە کامەیە و تاچەند دڵنیای لەوەی کورد دەتوانێ کەڵکی باش لە گۆرانکاریەکان ببینێ لەبەرژەوەندی دۆزەکەیدا؟.
تەها بەرواری: پرسیارەکە زۆر بە جێیە. سێناریۆی جۆراجۆری سیاسی لە ئارادان، کە چی روئەدات لەم ناوچەیە. سەدەی بیستەم بە رەنگێکی گشتی سەدەیەک بوو کە تێیدا غەدری مێژووی لە کورد کرا. هەر لە رێکەوتنامەی سایکس/ بیکۆوە تاکو لۆزان، کە رێکەوتنی سیڤەری لە ناوبرد. ئێستاش مەترسی زۆر زۆرن لە سەر کورد. ئەوەی نیگەرانم دەکات نەبوونی ئەجێندایەکی گشتگیری چالاکی میللییە، کە لە هەموو کاتێک زیاتر پێویستیمان پێیەتی. نەوت و گاز ئامڕازێکی زۆر گرنگن، کە لەدەست کورددا هەن. نەیارانی کورد زۆر بە باشی لە نرخی سیاسی و ئابوری ئەم سامانە گرنگە میللیە دەگەن. هەر بۆیەش سەری نێزەیان ئاراستەی ئەم دەستکەوتە بەنرخە دەکرێت، مەخابن لە ناوخۆشماندا وەک پێویست پارێزگاری لەم دەستکەوتە گرنگە ناکرێت. لە سیاسەتدا هەندێک شت هەیە کە بەرژەوەندی و سەوابتی میللین، گرنگە ئێمە بەو رۆحەوە رەفتار لەگەڵ ئەم مەلەفە هەستیارە بکەین، کە ئایندەی ئێمەی پێوە بەستراوە. زۆر گرنگە دورەپەرێزی لە ئەجێندای حزبی بەرتەسک بکرێت. خاڵی گەش لەم رەوشەدا هەبوونی کیانێکی کوردییە، کە سەنگ و پایەی خۆی هەیەو کەناڵی سیاسی و دیپلۆماسی و ئابوری خۆی هەیە، کە ئەوەش تا ڕاددەیەکی زۆر رێگر دەبیت لەوەی کورد مارجینالیزە بکرێت بە مەرجێ، یەکریزیمان بەهێز بکەین. گرنگە رێز لە مەرجەعی سیاسی هەڵبژێڕدراوی خۆمان بگرین و وەک ووڵاتانی تر ئۆپۆزیسیۆن و دەسەڵات لە سەر پرسە نیشتمانی و نەتەوەییەکان هەماهەنگیەکی بەردەوامیان هەبێت و مێدیا نەبێتە ئەو مەیدانەی کە خیلافات لە سەر ئەم پرسانە تێیدا بەرجەستە و گفتۆگۆی لەسەر بکرێت، کە بەداخەوە ئێستا ئەو ئاماژانە تێبینی دەکرێن و ئەمەش گۆمان دەخاتە سەر گەیییشتن بە هیواکانمان.
سڤیل: پرسیارەکە ئەوەیە ئەو یەکڕیزییە دەبینی کە بە پێویستی دەزانی؟ یان نایبینی؟ ئەگەرنا، بۆچی دروست نەبووە؟، چی بکەین بۆ ئەوەی دروست بێت؟، لە دروسنەبوونی هۆکار هەر سیاسیەکانن؟،. یان بەرفرەوانترە هۆکارەکان؟.
تەها بەرواری: لەو وەڵامی پرسیاری پێشووتر ئاماژەم بەوەدا کە یەکرێزیەکی باشی بە قەناعەت نابینم. کۆبۆنەوەکانی بەردەوامی جەنابی سەرۆکی هەرێم لەگەڵ گشت لایەنەکاندا یەکێکە لە میکانیزمە باشەکان. ئەگەر ئەنجوومەنی باڵای دانوستاندن لەگەڵ بەغدا دروست بوو بێگومان ئەمە هەنگاوێکی ترە بە ئاراستەیەکی باشە. هاوئاهەنگی مێدیایی پێداویستیەکی تری دروست کردنی ئەو یەکریزیەیەو ناردنی پەیامە بۆ بەغدا کە چیتر ناتوانن ئەو درزەی تا ئێستا کاری لەسەر دەکەن بە باشی بۆیان گەورە بکرێت. من دەمێکە باسی ئەوە دەکەم کە گرنگە حکومەتی کوردستان، دامەزراوەیەکی فکری و فەننی دروست بکات لە پاڵ زانکۆکانی کوردستان، کە بەردەوام ڕاپۆرت ئامادە بکات لە سەر کۆی ئەو بڕیارو یاسایانەی کە بۆ ئێمە پێویستن، هەروەها ئەو بڕیارو یاسانەی کە لە ئاستی بەغدا دا دەردەچن. ئەوەی من تێبینی دەکەم بەغدا بەردەوام خەریکی فڕت و فێڵی سیاسییە، زۆر گرنگە ئێمە بە ئاگا بین لەم بارەیەوەو بە ئەجێندایەکی چالاکترەوە کار بکەین. گرنگە ئۆرگانەکانی ڕاپەڕاندن و یاسادانانی کوردستان بەردەوام هەڵسەنگاندنی هەنگاوەکانی نوێنەرانمان لە بەغدا بکەن لە گشت ئاستەکاندا.
پرسی کورد لە باکور و خۆر ئاوای کوردستان
سڤیل: دوای کۆبونەوەکەی سەرۆکی هەرێم لەگەڵ لایەنەکانی کوردی سوریا و دروستکردنی بەرەیەک، کوردانی رۆژ ئاوا توانیا، وڵاتەکەیان لە توندوتیژی رووبەڕوو بونەوە پارێزراو رابگرن و دەستکەوتیان هەبێت، بەڵام بەڕای هەندێ لەچاودێران مەترسی شەڕی ناوخۆی کوردان نەرەویوەتەوە، پێت وایە ئەو گرفتە بێتە پێش بۆ کورد لەو بەشەدا؟ یان لەئاستی زەرورەتی دۆخەکەدان؟.
تەها بەراوری: تا ئەو کاتەی دێکلاراسیۆنی هەولێر لە ژێر سەرپەرشتی راستەوخۆی جەنابی سەرۆکی هەرێم رانەگەیێنرا، مەترسیەکی زۆر لە سەر کوردستانیەکانی سوریا هەبوو. لایەن هەبوون و هەن کە بەنزین بە ئاگردا دەکەن بۆ ئەوەی خیلافات لە ناو کوردەکان دا زیاد بکەن. دوای راگەیاندنی هەولێر هەموو لایەک ئیلتیزامی رەسمی خۆی بەو پەیماننامەیە راگەیاند. بەڵێ هێشتا هەندێک تەموومژ هەیە، بەڵام تا ئێستا ئەوەی من گوێبیستی ببم کارەکان بە گشتی بە رەنگێکی ئەرێنی دەڕۆن. ئەزموونی چەکداری لە کوردستانی سوریا پێشتر نەبووە و چەک دیاردەیەکی تازەیە، هیوای هەموو کوردێک ئەوەیە کە خوشک و برایانی ئێمە لە خۆرائاوای کورستان کار لەسەر شتە هاوبەشەکان بکەن و ئەو مەحروومیەتە دیرۆکییەی توش بوون هەمووی پێچەوانە بکەنەوە و پێگەی کورد لەو بەشەی کوردستان بەهیز بکەن. هەنگاوەکانی جەنابی سەرۆکی هەرێم لەم بوارەدا هەم جیگای رێزن و هەم کاریگەری نێوخۆیی و هەم هەرێمی و نێودەوڵەتی بە قازانجی کوردەکانی خۆرئاوا گەراندووە.
سڤیل: ئەمرۆی پرسی کورد لە تورکیا چۆن دەبینیت، بۆچی وێڕای بەشداربوونی کورد لە پەڕلەمانی ئەو وڵاتەو ئەو کرانەوە لەسەرخۆیەی کە لەتورکیا بەرانبەر بە پرسی کورد دەبینرێت، هاوکات توندوتیژییە چەکدارییەکانی نێوان پەکەکە و تورکیاش لەپەرەسەندندایە؟. بەرای تۆ کارکردن لەسەر ئەو کرانەوەیەی کە دەکرێت بۆ کوردانی ئەو بەشەی کوردستان گرنگە و بەبایەخە؟ یان ئەو رووبەڕووبوونەوە چەکدارییەی کە لەم کاتەدا گەرمبونی بەخۆوە بینیووە؟.
تەها بەراوری: بێمتمانیەکی مێژووی لە نێوان کورد و دەسەلاتی ئەنکارا هەیە کە تەعبیر لە رابردوویەکی زۆر تاڵ و دژوار دەکات. دوای وەرگرتنی دەسەڵات لە لایەن پارتی گەشەو داد لە ساڵی ٢٠٠٢ ەوە وەرچەرخانێکی فرەلایەنی بەخۆی بینیووە، لە دیدگایەکی کوردیەوە، من لێرەدا بە نمونە وەکو خاڵ باسیان دەکەم چ هەنگاوە ئەرێنیەکان و چ نەرێنیەکان وەک:
• هەلگرتنی قەدەغەکردنی زوبانی کوردی.
• باسکردنی پرسی کورد وەک کێشەیەکی گرنگ.
• هێڵە سورەکانی لە سەر دەستکەوتەکانی هەرێمی کوردستان هەڵگرت.
• سەردانی ئەم دواییەی بەرێز وەزیری دەرەوەی تورکیا بۆ هەرێمی کوردستان و ئەو کارە هاوبەشانەی راستەوخۆ لەگەڵ هەرێمی کوردستاندا دەکرێن، ئاماژەی بەروەپێشچۆنێکی خێرای ١٨٠ پلەیە بە بەراوورد لە گەڵ رابردوو.
• سیاسەتی ئاتاتورک کە بریتی بوو لە نکۆڵی لە بوونی کورد، تەبدیل بووە بە سیاسەتی نیو عۆسمانیزم و ئەو تەساموحەی دەبینین ئەنجامی پەیڕەوکردنی ئەو گوتارە(دیسکورسە) سیاسیە تازەیەیە، کە داهێنەرەکەی بەڕیز ئەحمەد دواد ئۆغلۆی وەزیری دەرەوەی تورکیایە. بێگومان گرنگە ئێمە گشت رەهەندەکانی ئەم سیاسەتە شیبکەینەوە و کاری لە سەر بکەین، بۆ ئەوەی بەرژەوەندییە میللیەکانمان بپارێزین.
• دوالیزمی دەسەڵاتی لە تورکیا کە بریتی بوو لە ئەرتەش، کە ئێستا حکومەت لاوازی کردووە.
ئەمانە هەنگاوی تازەو بوێرانەن. لەگەڵ ئەوەشدا کۆمەڵی شتی گرنگ هەنە، کە پێویستە گۆڕانکاری تێدا بکرێت، لەوانە گەییشتن بەو راستیەی کە پرسی کورد بەچەک چارەسەر ناکریت و دەبیت موخاتبی سیاسی خۆیان سەرەڕای دیدی جیاواز دیالۆگی لەگەڵ بکەن.
• گرتنی ئەو ژمارە زۆرەی خەڵکی کورد، کارێک نیە خزمەتی رەوتی کرانەوە بکات.
•هەوڵدان بۆ وەرگرتنی حەسانەی پەرلەمانی لە پەرلەمانتارانی بەدەپە کارێک نیە خزمەتی ئاشتی بکات.
• ئەجێندای هەرێمی کاریگەری خۆیان هەیە لە بەرجەستە بونی توندوتیژی نێوان هێزەکانی پارتی کرێکاران و سوپای تورک.
لەگەڵ هەموو ئەوانەشدا بە دیتنی من گرنگە هەموو غەمخۆرانی مافەکانی کورد و دیموکراسی و ئاشتی، کار بکەن بۆ رەخساندنی زەمینەی چارەسەرێکی ئاشتیانەی پرسی کورد. بە تایبەتی لە کاتی ئێستادا کە هەست بە سەرلە نوێ رێکخستنی سیاسەتی جیهانی لە ڕٶژهەڵاتی ناڤین دەکرێت.
وەرزش و لاوان
سڤیل: کاتێک وەزیری وەرزش و لاوان بوون مانگی ٦ی ٢٠٠٩ لەگەڵUNFPA دانیشتن و کۆبونەوەتان کرد، لەو دانیشتنەدا نەخشەڕێی لاوانتان خستە بەرباس. ئەو نەخشەڕێیەشتان وەکو ستراتیژیەتی حکومەتی کوردستان بۆ پرسی گەنج خستەڕوو، بەڵام وەزیری نوێی رۆشنبیری و لاوان، دوای ٣ ساڵ لەو کۆبونەوەی ئێوە دەڵێت “لەگەڵ رێکخراوی نەتەوە یەکگرتوەکان دانیشتین پێمان وتن کوردستان پێویستی بە ستراتیژیەتی خۆی هەیە بۆ پرسی لاوان”. ئایا نەخشەرێی لاوان ستراتیژیەتی کوردستانی نەبوو؟.
تەها بەرواری : هەر ووڵاتێک بە گوێرەی هەلومەرجی تایبەتی خۆی سیاسەتی خۆی لە بواری جۆراوجۆردا دادەڕێژێت، بۆ ئەوەی لەگەڵ راستیەکانی ئەو کۆمەڵگایەدا سازان بکات. نەتەوە یەکگرتووەکانیش هاوکاری دەکەن. لەگەڵ ئەوەشدا بێگومان شاندی وەزارەتی وەرزش و لاوان بە پرۆژەیەکی نیشتمانی کوردستانی کە هەلقۆڵاوی بەشداریەکی کارای ریکخراوەکانی پەیوەندیداری بواری وەرزش و لاوان بوو، بەشداری لە کۆبۆنەوەی عەممان کرد. یەکێک لە کارە هەرەباشەکانی کە وەزارەتی وەرزش و لاوان ئەنجامی داوە، بە دۆکۆمێنتکردنی کارەکانیەتی کە کەس ناتوانیت نکۆڵی لێ بکات، هەر بۆیەش نەخشەرێی وەزارەتی وەرزش ولاوان نەک تەنها جێگای ئیعجابی UNFPA بوو، بەڵکو شاندێکی تایبەتیان نارد لە رۆژی جیهانی لاواندا لە ١٢/٨/٢٠٠٩ بۆ ئەوەی میکانیزمی کارکردنی فەرهەنگخانەکانی وەزارەتی وەرزش و لاوان دیراسەت بکەن . لەپاڵ ئەمەشدا وەزارەتی وەرزش و لاوان بەشداری رووپێوی لاوان بوو بە هاوبەشی لە گەڵ وەزارەتی لاوان و وەرزشی عێراق، بە پشتیوانی UNFPA. من پێشتریش گۆتومە فەرهەنگی حکومەتی پێویستە بەهیزتر بکرێت و بە دامەزراوەیی بوون ببێتە ئاراستەمان و یەک تەواوکەری ئەوی تر بین. کارکردنی بەم شێوەیە و نەخوێندنەوەی پرۆژە گرنگەکانی پێشوو و هەوڵدان بۆ دروستکردنی پرۆژەی نوێ، تەنها لەپێناو ئەوەی کاری ئەوی تر پەیڕەو نەکەی، متمانەی حکومەت بەهێز ناکات لە ناو میللەت دا.
سڤیل: وەزارەتی رۆشنبیری و لاوان باسی ئەوە دەکات، کە دەیانەوێ ستراتیژییەتێکی تایبەت بە لاوانی کورد هەبێت. لەکاتێکدا کە نەخشەڕێیەک هەیە و پێشتر کاری بۆ کراوە وەزارەتی نوێ وەک دەڵێن دەیانەوێ ستراتیژیەتەکە بە هەماهەنگی لایەنەکانی تر دابرێژرێت، ئێوە لەمانگی ٥ ی ٢٠٠٩ بە ئامادەبوونی وەزارەتە پەیوەندارەکان و ٥٠ رێکخراوی لاوان کۆبونەوە، هەمان کارتان کرد؟ بۆچی ئێستا هەوڵی دووبارەکردنەوەی هەوڵەکە لەسەرەتاوە ئەدرێت، نەک کار کردن لەسەر ئەنجامەکان؟.
تەها بەراوری: بەڵێ لە سەر پێشنیاری وەزارەتی وەررزش و لاوان، لە سەرەتای دەست بەکاربونمان بە نوسراوی ١٤٠٩٠ لە ١٣/١٢/٢٠٠٦ رەزامەندی سەرۆکایەتی ئەنجومەنی وەزیرانمان وەرگرت بۆ دروستکردنی کۆمیتەیەکی هاوبەشی لاوان، بە بەشداری گشت وەزاەتەکانی پەیوەندیدار بە بواری لاوان لە ژێڕ سەرپەرشتی وەزارەتی وەرزش و لاواندا. پرۆتۆکۆڵی کاری ئەم کۆمیتەیە و نەخشەرێیەکان دۆکۆمێنتی پەبلیکن، هەموو کەس دەستی پیێ دەگات و ئێستاش لە سەر تۆری ئینترنێت هەیە. ئەنجومەنی وەزیرانی حکومەتی هەرێمی کوردستان لە کۆبۆنەوەی خۆیدا لەسەر پێشنیاری وەزارەتی وەرزش و لاوان، وەک بەشێک لە پرۆگرامی حکومەتی هەرێمی کوردستانی پەسەند کرد و نوسراوێکی لەم بارەیەوە ئاراستەی سەرجەم وەزارەتەکان کرد. بە دیتنی من گرنگە بەشی دووەمی پرسیارەکە ئاراستەی کەسانی پەیوەندیداری دوای ئێمە بکرێت، لە هۆکاری پیادەنەکردنی ئەم بەرنامە ستراتیژیە پرسیار بکەن. بێگۆمان گرنگە پەرلەمانی کوردستان و بە تایبەتی لژنەی چاودێری بە سەر ئەم کارانەدا ووردببێتەوە و لەم هەنگاوانە رامێنێ.
سڤیل: ئەوکات کە وەزیری لاوان بوون تۆ باسی ئامانجەکانی هەزارەی سێیەمت کرد و ئێستاش وەزیری نوێ هەر باسی هەزارەی سێیەم دەکات، ئەوکات ئێوە بە نەخشەڕێ ویستان بەرەو ئەو ئاراستە برۆن و ئێستاش نەخشەڕێ دەنگوباسی نەماوە لەحکومەتی کوردستاندا، بەبڕوای تۆ کەی بە پراکتیکی کوردستان ئەتوانێ بەو ئاراستەیەدا هەنگاو بنێ؟، لەکاتێکدا وەزیر دوای وەزیر هەر خەریکی پرۆژە و پرۆگرام نوسینەو وەزیری دوای ئەو جێبەجێی ناکات؟.
تەها بەراوری: لە لاپەرەی ١٠ ، ١١ ی نەخشەرێ کە لە سەر سایتی وەزارەتی وەرزش و لاوانی جاران ماوە، بە رونی نوسراوە کە وێنای وەرزارەتی وەرزش و لاوان سەرچاوە لە ئامانجەکانی هەزارەی سێهەمی یۆ ئێن دەگرێ و ئامانجەکان ریزبەندی کراوون.
بە دیتنی من ئەو کاتەی کە هەنگاومان نا بەرەو بە دامەزراوەیی کردنی کار و پەیڕەوکردنی سیاسەتێکی حکومەتی سەقامگیر و بەبەرنامە، بەرپرسیاریمان وەرگرت بەرامبەر بەو سیاسەت و پرۆژانەی کە دەیکەینە بنەمای بەشداریمان هەڵبژرادن بۆ بەدەستهێنانی متمانەی خەڵک و نوێنەرانی خەڵک بە دواداچون بکەن بۆ پەیڕەوکردنی سیاسەتێک کە خەڵک دەنگیان پێداوە، ئەوکاتە دەتوانین بڵێین ئاراستەیەکی دروستمان وەرگرتووەو دەتوانین بلێین فڵان حکومەت و فڵان وەزیر لە بەرنامەی خۆی سەرکەوتوبوە، یان سەرکەوتوو نەبووە. دیسان لێرەشدا گرنگە لێژنەی پەیوەندیداری پەرلەمانی کوردستان و رێکخراوەکانی بەشدار رۆڵی خۆیان لە پەیڕەوکردنی سیاسەتی پەسەندکراو ببینن.
سڤیل: هەر ئەوکات لەکابینەی پێنجەم ئێوە کارتان لەسەر کەمپی هاوینەی گەنجانکرد، کە شتێکی نوێ بوو لەکوردستاندا، زۆر رەخنەکران و بەردەوام بوون، ئێستاش هەم حزبەکان و هەم رێکخراوەکان ئەو کارەی ئێوە دووبارە ئەکەنەوە، تاچەند جێبەجێکردنی ئەو کارە ئاسان بوو بۆتان؟ چی رێگربوو چی گرفتبوو لەبەردەمتان؟.
تەها بەراوری : راستی ئەوەیە کە تموحی ئێمە زۆر گەورە بوو، ئامانجەکانمان زۆر بەرزەفڕبون، رەنگە کەمێک پێش کاتی خۆمان هاتبین و دەستمان بەکار کردبێت. داهێنانمان لە زۆر شت کرد، نەخشەرێ تێرمێکی باو نەبو لە ناو ئەدەبیاتی سیاسی و میدیایی ئەوکاتی کورستان! بۆردی لاوان و بوردی راوێژکاری لاوان شتێک نەبوو باسیان هەبێت! کەمپی هاوینە وەزارەت خستیە ناو لاوان! رۆژی جیهانی لاوان لە کوردستان و لە عێراق لە رێگای وەزارەتی وەرزش و لاوان کەوتە ناو رێکخراوەکان و میدیا و تەنانەت هەندێک گۆتارم لە بیرە، کە موناقەشەی وەزارەتیان دەکرد گوایە ١٢ ی تەباخ رۆژی جیهانی لاوان نیە! خەڵاتی لاوی ساڵ و وەرزشکاری ساڵ و لاوی پێشەنگ و خەڵاتی ژنپارێزی و.. لە کارەکانی وەزارەت بوون. ئێمە دەرگای دەرەوەمان بە ڕووی لاوان و وەرزشکارانی کوردستان کردەوە.
بێگومان گرفتەکانیش یەکجار زۆر بون لە زۆر ئاستدا، بەداخەوە فەرهەنگێک لە کوردستان هەیە، گەر ئیشت کرد دەبیت بە ئامانج و گەر ئیشیش نەکەی کەس باسیشت ناکات!.
سڤیل: هەست بەچی ئەکەی کاتێک هەمان کارەکانی ئێوە لەجێی درێژە پێدانی، لەسفرەوە دەستپێدەکرێنەوەو یان هەمان بیرۆکەی کارو پرۆژەکانتان دووبارە دەکرێنەوە، بێ ئەوەی بوترێت کاری کێ، یان کام وەزارەت بووە، وەک بۆردی لاوان و هتید..؟
تەها بەرواری: ئاهو داخێکی گەورەیە، کە کات لای ئێمەی کورد کەم بایەخە، بەردەوام لەجێی سود وەرگرتن لەئەنجامی ئەو کاتانەی کە ئەوانی پێشتر تەرخانیانکردووە بۆ کارێک و ئەنجامێکیان بەدەست هێناوە، دیسان لەخاڵی دەستپێکەوە کات بەفیڕۆ دەدرێتەوە، زۆر گرنگە زانکۆکانی ئێمە لە کوردستان فەرهەنگی تۆژینەوە بەهیز بکەن و لە رێگای تۆژینەوەی زانستی کاری وەزارەتەکان بەسەر بکەنەوەو کارەکان رەوتێکی زانستی وەربگرن، بەم شیوەیە کاری باش و کەمتر باش دۆکۆمێنت دەکرێن و ئەوکاتە میدیاش دەتوانیت لە سۆنگەیەکی بەپرسانەترەوە رەفتار لەگەڵ کارەکان بکات و بەرچاوی خەڵک رۆشن بکاتەوە..
*ئەم دیمانەیە بە دوو بەش لە گۆڤاری سڤیل چاپکراوە.
