عەبدوڵڵا ئۆجەلان لەبەردەم ئەگەری ئازادكردندا

عەبدوڵڵا ئۆجەلان لەبەردەم ئەگەری ئازادكردندا

نوچەنێت . سڤیل

پێشەوا محەمەد

سێزدەساڵە ئۆجەلان رێبەری پەكەكە لەلایەن دەسەڵاتدارانی توركیاوە دەستگیركراوە، دوای ئەو مایەوە ئێستا زیندانیكردنی ئۆجەلان لێكدانەوەی جیای بۆ دەكرێت، بەبڕوای چاودێرانی سیاسییەوە لەحاڵی ئێستا زیندانیكردنی ئۆجەلان لەوە دەرچووە، وەك كێشەی تەنها كەسێكی سیاسی یان وەك كەیسی تاكە حزبێك مامەڵەی لەگەڵدا بكرێت، بەڵكو پێیان وایە مەسەلەی گرتنی ئۆجەلان وابەستەی چارەسەركردنی كێشەی كوردە لەتوركیا و ئەو دوو مەسەلەیە ئاوێتەی یەكترن، لەم حاڵەتەشدا حوكمی هەتاهەتایی ئۆجەلان دەبێتە بابەتێكی سیاسی و بەدوور نازانرێت ئەو حوكمە لەگەڵ گۆڕانی هاوكێشە سیاسییەكان بگۆڕدرێت.

كاتێك ئۆجەلان لەساڵی 1999 لەلایەن تۆڕێكی هەواڵگری هاوبەشی دونیاوە رادەستی هێزە ئەمنییەكانی توركیا كرایەوە، حوكمڕانی توركیا لەدەست عەلەمانییە_ كەمالییەكان بوو، ئەو كات توركیا لەسیاسەتی دەرەوە و ناوەوەیدا، نەهجێكی هەبوو، كە لەهەموو رووەكانەوە لەئێستا جیاوازە، لەپەیوەندییەكانی دەرەوەدا لەناوچەكە پەیوەندی توركیا لەگەڵ ئیسرائیلدا لەئاستی هاوكاریكردنی ئەمنی و سەربازی بوو، بەڵام لەگەڵ سوریادا لەكۆتایی هاتنی گرژییەكان دابوو، هەر ئەمەش وایكرد كە موساد دەستی لەدەستگیركردنی ئۆجەلاندا هەبێت، ئەمە نموونەیەك بۆ دەرەوە، لەناوخۆشدا كۆمەڵێك كێشە هەبوون، لەوانە كێشەی كورد بوو، كە سیاسەتی توركیا لەبەرامبەریدا تا ئەوپەڕی توندڕەوی پێوەدیار بوو، نكۆڵی لەبوونی كورد دەكرد، كەچی ئێستا سیاسەتی توركیا لەناوەوە و دەرەوە گۆڕاوە.
لەبەرامبەریشدا ئەو كات پەكەكە تاكڕەوانە لەژێر دەسەڵاتی ئۆجەلان دابوو، بەڵام دوای دەستگیركردنی ئۆجەلان، ئەو حزبە هەندێك گۆڕانكاری بەسەر خۆیدا هێنا، لەوانە پارچە پارچەبوونی حزبەكە بە خواستێكی سیاسی خۆیان و دەستبەرداری دروشمی سەربەخۆیی كوردستان بوون، هێزە كوردییەكانیش كە لەباشووردا هەن، لەدوای 2000ەوە، تێڕوانینیان بۆ پەكەكە گۆڕاوە، وەك جاران بەتیرۆریستی ناونابەن و تەنانەت بە ناڕاستەوخۆ داوای ئازادكردنی ئۆجەلان دەكەن، هەموو ئەو هۆكارانە وا دەكات كە ئێستا بەشێوەیەكی دیكە بڕوانرێتە كێشەی زیندانیی ئۆجەلان.
تەنانەت بەشێك لەشارەزایانی بواری سیاسەت و كاروباری توركیا رایدەگەیەنن ئازادكردنی ئۆجەلان كارێكی چاوەڕوانكراوە، ئەوان پێیان وایە حكومەتی توركیا گەیشتووەتە ئەو تێگەیشتنەی كە كەیسی كورد لەئۆجەلان جیاناكرێتەوەو تەنها كلیلی چارەسەركردنی ئەو كێشەیەش ئۆجەلانە. لەو روانگەیەوە ئەو چاودێرانە تەئكید لەوە دەكەنەوە، ئازادكردنی ئۆجەلان حەتمی نییەو دەشێت لەئاییندەدا ئەو ئازادكردنە بە چەند قۆناغێكی یەك لەدوای یەك ببینرێت.
بەڵام بەشێكی دیكەیان لەو چاودێرانە ئەو بۆچوونە رەتدەكەنەوەو ئاماژە بەوە دەدەن، پێش ئەوەی ئۆجەلان ئازاد بكرێت، پێویستە یاساكانی ئەو وڵاتە بگۆڕدرێن و جەختیش لەوە دەكەنەوە، كەیسی كورد لەو وڵاتەدا یەكسان نییە بەئازادكردنی عەبدوڵڵا ئۆجەلان، بەڵكو پێیان وایە چارەنووسی ئۆجەلان پەیوەستە بەپرسی كوردەوە لەو وڵاتەدا.
ماوەیەك پێش ئێستا سەرۆكی‌ كۆنگرەی‌ كۆمەڵگەی‌ دیموكراتی‌ كوردەكان لەتوركیا، ئاشكرای كردبوو پێشبینی‌ دەكرێت عەبدوڵڵا ئۆجەلان، سەرۆكی‌ پەكەكە بەم نزیكانە ئازاد بكرێت.
ئەحمەد تورك، سەرۆكی‌ كۆمەڵگەی‌ دیموكراتی‌ كوردەكان، ئاشكرایكردبوو پێشبینی‌ دەكرێت حكومەتی‌ توركیا لەداهاتویەكی‌ نزیكدا سەرۆكی‌ زیندانیكراوی‌ پەكەكە ئازاد بكات و ئەوەش‌ بەدوور نازانێت،‌ كە زمانی‌ كوردی‌ بچێتە بواری‌ فێركردنەوە.
هاوكات محەمەدئەمین پێنجوێنی، توركیاناس، ئاماژەی بەوەدا حكومەتی توركیا ئێستا لەكوردەكان نزیكبووەتەوەو بەو هۆیەشەوە پرسی ئازادكردنی ئۆجەلان هاتۆتەپێشێ، بەتایبەت دوای دانیشتنی ئەردۆغان لەگەڵ لەیلا زانا، چونكە بەبڕوای ئەو، ئەوە رێگەیەكی چارەسەكردنی ئاشتیانەی كێشەكانەو لەو بوارەشدا پرسی كورد چەند هەنگاوێك چووەتە پێشەوەو بەرەو چارەسەربوون دەڕوا.
ئەو گوتی “تا ئێستا ئازادكردنی ئۆجەلان نەبووە بەڕەسمی، بەڵام هەوڵدانێكی زۆر هەیە لەلایەن مافی مرۆڤی یەكێتی ئەوروپا و هەندێ رێكخراوی خێرخوازی و هاوكات فشارێكی بەهێزی كوردەكانی باكوریش لەسەر توركیا هەیە، كە داوای ئازادكردنی عەبدوڵڵا ئۆجەلان دەكەن. هاوكات حكومەتەكەی ئەردۆگانیش دەبێت بزانێت كلیلی چارەسەری كێشەی كورد لەدەست ئۆجەلانەو پێویستە ئەو بەشێوازێك ئازاد بكەن، یاخود سەرەتا لەشوێنێكی باشتر لەئیمرالی دەستبەسەری بكەن و كار بۆ ئازادكردنی بكەن”.
روونیشیكردەوە ماوەیەكی زۆرە هەوڵ بۆ ئەوە دەدرێت، كە عەبدوڵڵا ئۆجەلان، وەك كوردو وەك مرۆڤ قبوڵ بكرێت، چونكە ئەو روونیدەكاتەوە نەژادپەرستەكانی توركیا وێنەیەكیان بۆ كوردەكان و بەتایبەتیش پەكەكە دروستكردووە، كە مرۆڤكوژن و هەوڵی پارچەپارچەكردنی توركیا دەدەن.
هەندێك لەچاودێرانی سیاسی پێیان وایە هەرچەندە هاوكێشە سیاسییەكان گۆڕانكارییان بەسەردابێت، كێشەكەی ئۆجەلان وەك خۆی دەمێنێتەوە، چونكە ئەو بەیاسایەك زیندانی كراوەو بەتیرۆریست لەقەڵەم دراوە، بۆیە پێیان وایە تا یاساكە نەگۆڕدرێت، ئازادی ئۆجەلان بەزەحمەت دەزانرێت، هێمن میرانی، شارەزا لەكاروباری سیاسی توركیا، باسی لەوە كرد پرسی ئازادكردنی ئۆجەلان هەروا ئاسان نییە، بەبڕوای ئەو پێویستە لەدوو لایەنەوە لەم مەسەلەیە بڕوانرێت “بەڕێز ئۆجەلان بەگوێرەی قانونەكانی ئێستای توركیا كەسێكی مەترسیدارەو بە تیرۆریست ناسێندراوە، بۆیە تا ئەو قانونانەی ئێستا كاریان پێ دەكرێ هەموار نەكرێن، كارێكی دژوارە خەیاڵ بكەین بەڕێزیان ئازاد دەكرێن، بۆیە تا ئەو قانونانە هەبن من پێشبینی شتی وا ناكەم، لە پاڵ ئەمە دەبێ باری دەروونی كۆمەڵگەی توركیا بەهەند وەربگیرێ، هیچ حزبێك بەبێ ئامادەكاری زۆر، ئامادە نییە كاری وا بكات، چونكە هێشتا ئۆجەلان لەچاوی ژمارەیەكی ئێجگار زۆری هاووڵاتیانی توركیا، لایەنی كەم ئەوانەی رۆڵەكانیان لەشەڕی دەوڵەت و پەكەكە لەدەستداوە، كەسێكی تاوانبار و تیرۆریستە. بۆیە تا ئەو دۆخە نەگۆڕدرێ حكومەت ریسكی وا ناكات”.
گوتیشی “وێڕای خەباتی زۆری ئۆجەلان و رێبەرایەتیكردنی پەكەكەو بزاوتی ئازادیخوازی لەباكوری كوردستان، كارێكی هەڵەیە دۆزی كورد لەباكور بە تەنیا كەسێكەوە ببەسترێتەوە، واتە ئازادكردنی ئۆجەلان یەكسان بكرێ بە چارەسەركردنی پرسی كورد لەباكور، چونكە هەست دەكەم هەندێ خەڵك بەم جۆرە تێگەیشتوون”.
ئەو شارەزایەی كاروباری توركیا ئاماژەی بۆ ئەوە كرد، كە هیواخوازە دەوڵەتی توركیا گۆڕانكاری بەسەر یاسای وڵاتەكەیدا بهێنێت و كەشێكی لەبار لەنێوان تورك و كوردەكاندا دروستبكات، بەبڕوای ئەویش لەو چوارچێوەیەدا دەكرێت باس لەباشكردنی بارودۆخی ئۆجەلان بكرێت.
بەڵام پێنجوێنی بۆچوونێكی جیاوازی هەیەو پێی وایە ئازادكردنی عەبدوڵڵا ئۆجەلان پێشبینیكراوە، بەو پێیەی ئەزموونی كەسانی دیكەی وەك ماندێللا هەیە كە دوای چەندان ساڵ زیندانی بووەتە چی لەدنیاداو بەتایبەتیش لای ئەفریقییەكان.
راشیگەیاند “توركیا لەوە حاڵی بووە دۆزی كورد لەعەبدوڵڵا ئۆجەلان جیاناكرێتەوە، چونكە ئەو كاتێك لەساڵی 1999ەوە دەستگیركراوە، ئێستاش دەتوانێت بە پەیامێكی ناڕاستەوخۆی پارێزەرەكانی بە ملیۆنان هاووڵاتی بێنێتە سەر جادە. كەواتە پرسی كورد لەتوركیا فەرامۆش نەكراوەو نەتوانراوە تێپەڕێنرێء نەشتوانراوە لەكایە سیاسییەكاندا باز بەسەر ئۆجەلاندا بدرێت. بۆیە هیوادارم توركیا گەیشتبێتە ئەو باوەڕەی بۆ چارەسەركردنی كێشە ناوخۆییەكان ء پرسی كورد بەشداری بەئۆجەلان بكات. جا لەڕووی ئازادكردنییەوە بێت یاخود باشتركردنی رەوشی زیندانییەكەی بێت”.
هەروەها یەكێكی دیكە لەشارەزایانی كاروباری توركیا ئاماژە بەوە دەدات، كە پرسی ئۆجەلان پەیوەستە بەپرسی كوردەوەو هەركات ئەو پرسە چارەسەركرا دەكرێت باس لەباشتركردنی بارودۆخی ئۆجەلان بكرێت.
لەوبارەیەوە، هێژا دڵشاد، شارەزا لەكاروباری توركیا گوتی “ئازادكردنی ئۆجەلان لەئێستادا بەكارێكی زۆر زەحمەت دەبینرێت، بەڵام دەتوانین بڵێین لەداهاتوویەكی نزیكدا بگوازرێتەوە بۆ زیندانی ناو ماڵ. رەوشی ئۆجەلان پەیوەستە بەڕەوشی چارەسەری پرسی كوردەوە. ئەگەر پرسەكە چارەسەر بكرێت، كە ئەویش ئاسان نییە، ئەوا پێدەچێت ئۆجەلان و سەركردەكانی دیكەی پەكەكە لەقەندیل ڕێوشوێنی گونجاویان بۆ دابنرێت و ئەوكاتەش دەكرێت باس لەبارودۆخی ئۆجەلان بكرێت”.
دڵشاد گوتیشی “رادەستكردنەوەی ئۆجەلان بەتوركیا لەسەر دەستی ئەمریكا بوو، ئەویش بەو مەرجەی لەسێدارە نەدرێت، كاتێك درایەوە بە توركیا، یاسای لەسێدارەدان بۆ ئەو مەبەستە لابرا. دواجار رەوشی ئۆجەلان پەیوەستە بەئەنجامی چارەسەری پرسی كورد. بەڵام ئەوەشمان بیرنەچێت ئەو تاكو ئێستاش وەك سەركردە دەبینرێت و كاریگەریی لەسەر توركیاو شەقامی كوردی و پەكەكە هەیە”.
عەبدوڵڵا ئۆجەلان، سیانزە ساڵە لەدوورگەی ئیمرالی لەتوركیا زیندانیكراوەو هەموو جۆرە چالاكییەكی سیاسیی و مەدەنی لێ قەدەغەكراوەو بۆ ماوەی شەش مانگیش دەبێت تەنانەت رێگە نەدراوە پارێزەرەكانیشی سەردانی بكەن و بەو هۆیەشەوە، هەفتەی ڕابردوو لەشاری ئامەد خۆپیشاندانێكی یەك ملیۆنی بۆ ئازادكردنی ئۆجەلان بەڕێوەچوو، كە بەشێك لەپەرلەمانتارە كوردەكانی پەرلەمانی توركیا لەڕیزی پێشەوەی خۆپیشاندانەكاندا بوون.