هەڤاڵ سەید حەسەن: سەفەری نەوشیروان مستەفا لەسەر داخوازی ئێران بووە نەک داوایەکی شەخسی و سەربەخۆیانەی خۆی
تەوەر : سەردانی نەوشیروان مستەفا بۆ ئێران
نوچەنێت : بزتنەوەی گۆڕان لەچەندین لێدوان لەزاری خودی رێکخەری گشتیشەوە داوای ئەوەیان دەکرد کە دەبێت، پەیوەندییەکانی دەرەوە بەدامەزراوەیی بکرێت و لەڕێی دامەزراوەیی نیشتیمانی بن، بەڵام لەم رۆژانەدا رێکخەری گشتی بزوتنەوەکە سەردانی ئێرانی کردو وەکو حزب لەگەڵ دامەزراوە رەسمییەکانی ئێران، دانیشتنی رەسمی کرد، ئەمە تاچەند دوورە لەشیعاراتەکانی رابردوو، خوێندنەوەتان چییە بۆ جیاوازی لەنێوان شیعارو پراکتیکی کاردا؟
هەڤاڵ سەید حەسەن:
لە وەڵامی ئەم پرسیارەدا
هەلومەرجی ئەمڕۆی دەستەلاتی کورد، پێشینەی قورخکاری بنەماڵەیی، قوتبەکانی شێوانوو نەمانی سترکتوور لە بواری مامەڵەو پەیوەندییەکانی دەرەوەو بۆ بەدامەزراوەیی بوون، بۆ هەندێ هۆکاری زۆر ڕوونوو دیاروو بەردەوام دەگەڕێتەوە.
١ بنەماڵە دەستەڵاتدارەکانی هەرێم، کە شێوازێ لە دەستەلاتی ڕەها پەیڕەودەکەن لە مامەلەو بەڕێوەبردنی پەیوەندییە دەرەکییەکانی هەرێم، بەبێ گەڕانەوە بۆ هیچ کام لە دەزگاو دەستەلاتێکی فەرمی هەرێمەکەمان، تەنانەت لەو ساتانەش کە حیزبە هاوشێوەو نزیکەکان خۆیان لە کوالیسونێکی حیزبی و هاوپەیمانیدانە، کە خۆگرێدانوو سازانێ هەییە لە هەڵسوڕانی دەستەڵات، لەوێندەرێش بەهاو قیمەتێکی ئەوتۆ بۆ ڕێچکەی ئاسایی پەیوەندییە دەرەکییەکان دانەندراوە، بەبێ هیچ حیسابێ بۆ خەڵکی کوردستان، بۆ دەستەڵاتە فەرمییەکانی، هاکا سەرۆکی هەرێم لەگەڵ نزیکەکانی خۆی لە ئەنقەرە یا لە تاران دەردەکەون، بەبێ ئەوەی لە هاتنەوەشیانا ڕێزێ بۆ ڕای گشتی دابنێن هەندێجار هەر بە بێدەنگی بۆیان بەسەر دەچێ. ئەم کاژە سستماتییکییەی کە دەستەلات زۆربەی جار خۆی پێشێلیداکاتوو هەندێجاریش وەک پڕزۆڵەی خوێناوی عوسمان هەڵیدەسووڕێنێ و دەیکا بەبەڵگەی خەتاوو تۆمەت بۆ ئۆپۆزسیۆن لە ئاستێکی زۆر نزمدایە، ڕژێمی بوونی پەیوەندییەکان تەنها لە لاوەکیترین پەیوەندییەکانا یا لەهەندێ شتی بچووکوو ڕواڵەتی بۆ مەبەستی چەواشەکارانەو چرپەو چورتمێکی ڕاگەیاندن نەبێ، کەڵکوو کارێکی جدی و جەوهەری لەبواری پەیوەندییەکانا نییە.
٢: دەستەڵاتی ڕەهاخوازانەی تاکەکانی نێو کایەی سیاسی، ئەمەشیان خەسڵەتێکی کۆنی ئەتواری سیاسی و کۆمەلایەتییە، کە بەدەرە لە هەر پرتۆکۆلوو ئەتەکێتێکی موڕاڵی و سیستماتیکی، کە بە هەموو عەقلییەتی میکافیلیانەی خۆی بەهەموو نرخێکی ئەهریمەنانە لە هەوڵوو تەقەلادایە، کایەی دبلۆماسی و بوارەکانی پەیوەندی بە مولکی تایبەتی خۆی دەزانێ، خۆی بە مەرجەع دەزانێ و پێویستی بە ڕاوێژوو ڕای ئەوانی تر نییە. ئەگەر ژمارەیەکی زۆر کەس و دارایی و پێتاکی زەبەلاح و دەزگای قەوارەزلیشی بۆ دانرابێ هەر بۆیان ناگەڕێتەوەو پرسە خەسوانێیەکیان پێدەکرێ، بۆ ئارایشت و تیفتیفەی ڕواندنی کار. ئەمەشیان زۆرجار لە خەراپ نرخاندنوو سوک ڕوانینا بۆ تواناو ئیمکانییاتە ئینسانییەکانی ناو کۆمەڵگە سەرچاوەی گرتووە. لەژێر هەر پەرچەموو ناوێبێ، لەگەڵ هەرباسێکی سەردەمیانە یا بۆ چارەی گرفت یا دەستپێشخەری و هەوڵێ بۆ خوێندنەوەی دبلۆماسی و بەدەستهێنانی تێگەیشتنی درووستوو زانستیانە ڕیزپەڕی دەکەنوو بە مامەڵەیەکی شەخسیوو تاکڕەوانە هەڵوێستیان دەبێ.
لە هەلومەرجی ئەوڕۆدا باسی سەفەری کاک نەوشیروان بۆ کۆماری ئیسلامی ئێران دەکرێ. لە حاڵێکا حیزبە دەستەڵاتدارەکان لەهەوڵی تەملیککردنوو بە بنەماڵەکردنوو بە شەخسەنە کردنی هەموو شتەکانن، ڕۆژانە بەبێ گەڕانەوە بۆ پەرلەمانوو دەزگاو بەشە تایبەتمەندەکانی حکومەت، تەڕاتێنیانە بە بەسەیارە جامڕەشەکان دەپەڕنەوە بۆ ئەنقەرەو تاران، بەبێ ئەوەی کۆمەڵانی خەڵکی کوردستان بزانن چ ئیتفاق و پلان وو بەرنامەیەک لەئارایە، باس لە سەفەری نەوشیروان مستەفا دەکرێ کە لەسەر داخوازی خوودی حکومەتی ئێران بووە، نەک ویستێکی سیاسی بزوتنەوەی گۆڕان، یا داوایەکی شەخسی و سەربەخۆیانەی خۆی. بەر لەچوونیشی بەڕاشکاوانە باسی سەفەرەکەیان خستۆتە بەردەم ڕای گشتی و خودی دەستەڵاتیش. بەبۆچوونی من ئەم سەفەرە گرنگییەکەی لەوەدایە کە کەسێکی خاوەن ئەزموونوو شارەزاو خاوەن هەڵوێستی ڕاشکاوو بوێرانەی وەک نەوشیروانی تیایە، پاشان ئەوەی کە خودی دەستەلاتدارانی ئەوڕۆی کوردستان بوونەتە بەشێک لە گەمەی میحوەرەکانی ناوچەکە، کوردستانیان کردۆتە ناوەندی تەڕاتێن و مل لەبەر یەکنانی سونە و شیعە عەرەبەکانی عیراق کە هەر یەکەیان گرێدراوی باڵێکی ئەم میحوەرانەن، کەشێکی نائاسایی و ناڕوون ڕوویناوەتە ناوەندی دەستەڵات لە بەغداد، ئەمەش شوێن و کاریگەری لەسەر ڕەوشی گشتی کوردستان داناوە.
بەبڕوای من هەرچەندە دەستەڵات لەم ماوە درێژەی کە لەبەردەمیابوو کەڵکی لێوەرنەگرت بۆ گێڕانەوەی متمانە بۆ هەرسێ دەستەڵاتەکان، تەنانەت تا ئەمڕۆ شێوازێکی مەعقوولوو لەباری سازانی سیاسی لەئارادانییە لە هەرێمی کوردستان، لەگەڵ ئەوەش گۆڕان وەک هێزێکی سەرەکی ئۆپۆزسیۆن لە بەرگریکردن دایە لەویستەکانی خەڵک، هەمیشە تەقەلای تووندکردنەوەی فشاری خەڵکە بۆ لادانی لەمپەروو ڕێگرەکانی دەستەڵات بۆ چاکسازی لەو پانتاییە گشتییە هاوبەشەی کە هەموومان کۆدەکاتەوە، هەمیشە پێداگرە لەسەر کرانەوەو لێکحاڵیبوونێکی سەراسەری کە حاشییەی سیاسی زۆر دوورتروو قوڵترە لە کاری مەکتەبی سنورداروو، ناوەندەکانی بیرۆی سیاسی حیزبە حاکمەکان. سیاسەتی گۆڕان لەئاستی کارێکی نیشتیمانیدایە بەڵام بۆ ئەمەش مانای وەستان نییە لەو هێڵەی کە دەستەلات کێشاوییەتی، کە هەر بزوتنەوەیەکی سیاسی کۆمەڵانی خەڵک تیایدا دەپووکێتەوەو بەبەردەوامی بەزەرەری ویستەکانییان تەواو دەبێ. هەر کەسێ بەسیستماک کردنی کۆمەڵگە بە یەک تیکەڕیی سیاسی و دبلۆماسی وێنابکات، دیارە زۆر بە تەسکی لە ئەڵترنەتیڤو شیاوە هونەرییەکانی بواری سیاسی دەڕوانێ. بەبڕوای من دەبێ هەمیشە بوارێکی کراوەو ئازاد بۆ تاکەکانی کۆمەڵ ڕێکخرێ تا توانایی خۆیان نیشاندەن، نەک شتەکان بەبڕاوەیی وەک بەشێ لەمێدیا کاران شتەکان بە مەقەسوو بڕین دەسەپێنن بەسەرمانا. دیارە هەر کارێ یاهەر بۆچوونێ مەعسوم نییە لە هەڵە، گۆڕانیش بەشێکە لە کۆمەڵگە. دەکرێ لێکدانەوی زیاتروو بۆچوونمان هەبێ لەسەر هەر شتێ، کۆمەڵگەی ئێمەش دەبێ پەیتاپەیتا دەرچێ لەم شێوازە دەروێشی و سوکییەی کە بوونی هەییە، لەژێرپرسیار دانانی گۆڕان ئەرکی هەموو گۆڕانخوازێکە کاتێ هەست بەوە دەکەن کە لۆژیک و میتۆدێکی نائاسایی بەڕێوەیەو تەفسیرەکان لە دەرەوەی دیواری ژوورە داخراوەکانە.
