نوچەنێت-ستراتفۆر
لەكاتێكدا پەیوەندییەكانی ئێران و ئەمریكا بەرەو ئاسایی بوونەوە دەچن و ئەمریكاش دەیەوێت كەمێك باری سەرشانی خۆی لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست سوك بكات ، بەرپرسیارێتیی كۆنترۆڵكردنی فراوانخوازییەكانی ئێران بوەتە هۆی دەركەوتنی سوننەكان وەك هێزێكی كاریگەر لە ناوچەكەدا ، دەركەوتەی ئەو هێزە سوننەیەش بریتییە لە هەریەكە لە سعودیە و توركیا وەك دوو لایەنی خۆئامادەكار بۆ وەرگرتنی رۆڵی سەركردایەتی ئەو رەوتە نوێیە.
رێبەریكردنی پرۆسەی “گەردەلوولی یەكلاكەرەوە” لە یەمەن وەهای كرد سعودیە وەك رێبەری جیهانی عەرەبی سوننە دەربكەوێت كە بە وتە و كردار روبەڕوی ئێران دەبێتەوە بەبێ گەڕانەوە بۆ بۆچوونی هیچ لایەك. بەپێچەوانەی ئەو رێگاچارەیەی سعودیە هەڵی بژارد، توركیا خۆپارێزی كردووە لە رووبەڕووبوونەوەی راستەوخۆ لەگەڵ هەژموونی ئێرانیدا و لەبری ئەوە رێوشوێنی ناراستەوخۆی لە بەرامبەر ئێران گرتۆتەبەر، وەكو پشتیوانیكردن لە ئیسلامییەكانی سوریا و قووڵكردنەوەی مۆركی ئابووری خۆی لە كوردستانی عێراقدا.
ئایا توركیا وەك سعودیەی پێ دەكرێت؟
توركیا ئێستا هەست دەكات درەوشانەوەی ئەستێرەی سعودیە لە جیهانی سوننەدا، توركیا دەشارێتەوە. توركیا نایەوێت تەنها هاوبەشێكی سعودیە بێت وەك وڵاتە هاوبەشەكانی تری ناو هاوپەیمانێتییەكەی كە سعودیە بەڕێوەی دەبات، بەڵكو دەیەوێت قورسایی تایبەتی خۆی هەبێت. بەڵام نابێت لەبیری بكەین ژینگەی سیاسی ناوخۆی توركیا پڕە لە هەستیاری و جەمسەرگیری زۆر و وا لە ئەنقەرە دەكات سەخت بێت بەشداری پرۆسەیەكی سەربازی پڕ مەترسی بكات لە دەرەوەی سنورەكانی خۆی . ئەمەش ئەو بڕوایە بەهێز دەكات كە ئەوە تەنها شانشینی سعودیەیە بەكارەكە هەڵدەستێت و توركیاش لە پەراوێزدا دەمێنێتەوە.
توركیا ناچارە هەوڵی دژەئێرانیی خۆی بەهێزتر بكات
رەجەب تەیب ئەردۆگان سەرۆككۆماری توركیا وەك هەوڵێك بۆ قەرەبوو كردنەوەی لاوازیی ئاستی بەشداری كردنی لە لەو پرۆسە سەربازییەی بە سەرۆكایەتی سعودیە لە یەمەن بەرێوە دەچێت، هەڵوێستێكی بەهێزی دەربڕی و وتی “چیتر هەوڵەكانی ئێران بۆ سەپاندنی هەژموونی خۆی لە ناوچەكەدا قابیلی قبوڵ نین “. ئەم لێدوانەی ئەردۆغان رەخنەیەكی راشكاو و دەگمەن بوو كە توركیا ئاراستەی ئێرانی كرد.
لە رووكەشدا توركیا پێیباشە پەیوەندی دۆستایەتی لەگەڵ ئێران بپارێزێت تەنانەت ئەگەر لە مەیدانی شەڕی وڵاتانی تریشدا ركابەری یەكتر بن. تا ئێستاش ئەردۆگان دەخوازێت لەم مانگەداسەردانی ئێران بكات.
ئەگەرچی هەردوو وڵات لە رووكەشدا بیانەوێت پەیوەندییەكانیان بپارێزن، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا بارودۆخی هەرێمی و ناوچەیی پاڵ بە ئەنقەرەوە دەنێت هەڵوێستی راشكاوانەتر لە بەرامبەر ئێران بنوێنێت ، لەكاتێكدا توركیا تێدەكۆشێت بۆ بەدەستهێنانی رۆڵی رابەر لە جیهانی سوننەدا.
توركیا كار بۆ ئاییندەی دوور دەكات
بۆَ ئێستا، كارتەكانی بە رێبەربوونی توركیا جێگەی گومانن .
لە كاتێكدا توركیا بەرەو پەیوەندی سەربازی بەهێزتر لەگەڵ ئەمریكا هەنگاو دەنێت لە رێگەی هاوكارییەكانی دژی داعش لە عێراق و سوریا، روانگەی توركیا لە پاڵپشتی كردنی ئیسلامی سیاسی بۆ گەیشتنیان بە دەسەڵات لەگەڵ روانگەی سعودیە و ئیمارات و كوێت دژ بەیەكن . چونكە ئەوان بە پێویستی دەزانن رێگری لە هەموو ئەوانە بكەن كە سەر بە ئیخوان موسلیمینن و هەڕەشە بۆسەر حكومەتەكانیان دروست دەكەن . بەڵام توركیا یارییەكی دوورو درێژ دەكات لە ناوچەكەدا ، بیرمان نەچێت هێزە ئیسلامییەكان لە میسر و سوریا و ناوچەی كەنداو نابێت بە كەم سەیر بكرێن لە داهاتوودا.
چۆن روانگەی دووری توركیا و سعودیە لێك نزیك ببنەوە؟
لە سەردەمی شا سەلماندا سعودیە باشتر دركی بەو راستییە كرد كە دەبێت حیساب بۆ ئاییندەی ئیسلامییەكان بكرێت. بۆیە هەوڵی نزیك بوونەوە لە قەتەر دا كە پشتیوانێكی تری ئیسلامی سیاسییە لە ناوچەكەدا. بۆیە توركیاش دەتوانێت سود لە هەڵوێستی نەرمی سعودیە ببینێت لەگەڵ دراوسێ عەرەبەكانی ، هەروەها توركیا ئەندامێكی سەرەكی ئەو پرۆگرامەیە كە راهێنان بە یاخیبوەكان دەكات كە هەریەك لە سعودییە و ئەمریكا و ئەردەن و قەتەریش بەشدارن تێیدا. ئەمانە چەند كەناڵێكن كە دەكرێت توركیا و سعودیە لێك نزیك بكەنەوە.
توركیا بە رێگای دیكەش كار بۆ هەژموونە سەربازیی خۆی دەكات
توركیا پشتیوانی لۆجستی پێشكەش بە بەغدا كردوە بۆ هێرشكردنە سەر موسڵ، هەروەها لەگەڵ ئەمریكاش لە گفتوگۆدایە بۆ هەستاندنی فرۆكەی بێفڕۆكەوان لە بنكەی ئاسمانی ئەنچەرلیكەوە، ئەم هەنگاوانە بچوكن بەڵام دەبنە سەرەتای چالاكی سەربازی توركیا لە ناوچەكە كە بە تێپەڕبوونی كات زیاد و فراوان دەبێت.
سعودیە بە ئابووریی و پشتیوانیی عەرەبییەوە شەڕ دەكات
ئێستا سعودیە دەستی بەسەر پایەكانی بەرێوە بردنی رۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا گرتوە بە سەرنجدان لەو توانا گەورە ئابورییەی كە هەیەتی سەرەڕای دابەزینی نرخی نەوت بۆ 50 دۆلار بۆ هەر بەرمیلیێك. ئەمە و شانبەشانی پشتیوانی كردنی سەربازی بۆ سعودیە لەلایەن هێزە عەرەبیە ئامادەكانی وەك ئیمارات ، بەمانە ریاز دەتوانێت ئەو روانگەیە بگۆڕێت كە وڵاتانی كەنداو چەند سوپایەكی كارتۆنیان هەیە لەژێر چاودێری ئەمریكادا.
سعودیە پلانی بەپەلەی بۆ یەمەن هەبوو
تا ئێستاش سعودیە چارەسەرێكی درێژماوەی ستراتیژیی شك نابات بۆ كێشە قورسەكانی وەك یەمەن، پرۆسە سەربازییەكەی یەمەن سوربوونی سعودییەی پیشان دا بۆ سنوردار كردنی فراوانخوازی حوسییەكان بە هەر نرخێك بێت ، بەڵام تەنها بە هێرشی ئاسمانی ناتوانێت سعودیە بپارێزێت و دایببڕێت لە كۆمەڵێك هەڕەشە كە خەریكە لە باشوری وڵات دەتەقنەوە، هەروەك چۆن سعودیە بەباشی خۆی ئامادە نەكردوە بۆ هێرشی زەمینی بۆ نەهێشتنی هەرەشەكان و داگیركردنی زەوی دوژمنەكانی.
كەناڵی شاراوەی دانوستان
ئەگەری زۆرە لە كۆتاییدا سعودیە لەسەر مێزی گفتوگۆ لەگەڵ حوسییەكان دابنیشێت ، ئەمەش ئەو شتەیە كە ئێران هیواخوازە رووبدات.
پێگەی “ستراتفۆر” چەند زانیارییەكی دەستكەوتوە كە دەریدەخات لەراستیدا بە نهێنی دانوستان لە نێوان ئێران و سعودیەدا لە مەسقەتی پایتەختی عومان روویداوە لەبارەی قەیرانی یەمەن. دەبێ بڵێین شانشینی عومان بۆ پاراستنی بێلایەنی خۆی بەشداریی لە هاوپەیمانێتییە سەربازییەكەی سعودیە نەكرد ، بۆیە بە باشترین كەناڵی ئەم دانوستانە نهێنییانە دادەنرێت. هەروەها دەتوانێت نێوەندگیرێكی بڕواپێكراو بێت بۆ كەناڵی دانوستانی نهێنی نێوان ئێران و ئەمریكا.
هەر دانوستانێكی نێوان ئێران وسعودیە ئەگەری هەیە چەندین پرس تاوتوێ بكات وەكو كشانەوەی حوسییەكان لە سەنعا و عەدەن و هەروەها كێشەی هێزە چەكدارەكەی سەر بە سەرۆكی پێشووی یەمەن “عەلی عەبدوڵا ساڵح” و سازش كردنی سیاسی حوسییەكان لە پێكهێنانی حكومەتی نوێدا .كە ئەمانە یارمەتی یەمەن دەدەن بۆ رزگار بوون و هاتنە دەرەوە لەم قەیرانە و هەمان كەوت ئارامییەك دەبێت بۆ ئێران كە حوسییە شیعەكان تەواو سەركوت ناكرێن، لە بەرامبەریشدا ئێران چەند سازشێك بە سعودیە دەكات لە عێراق و سوریا.
هێشتا زووە بۆ ئەوەی بزانرێت كە دانوستانەكانی نێوان ئێران و سعودیە دەتوانێت بگاتە چارەسەرێكی سیاسی بۆ كوژاندنەوەی ئاگری شەڕی یەمەن . بەڵام وا دیارە یەكەم كاری لەپێشینەی سعودیە لە ئێستادا بریتییە وەستاندنی پشتیوانی عەلی عەبدوڵا ساڵح بۆ حوسییەكان، بۆ ئەوەی بتوانێت باشتر بەسەر كێشەی یەمەندا زاڵ بێت ، بێ ئەوەی سازش بۆ ئێران بكات.
لەگەڵ ئەوەی هەریەك لە سعودیە و توركیا بە شێوازی تایبەتی خۆیان رووبەڕووی هەژمونی ئێران دەبنەوە لە ناوچەیەكی فراوانی پڕ لە كێشەی گەرمدا، بەڵام لەراستیدا ئەوان ركابەری یەكتر دەكەن لسەر بەدەستهێنانی رابەرایەتی كردنی سوننە لە ململانێكانی ناوچەكەدا.
