نوچەنێت-رەسەد
گەرووی بابلمەندەب دەروازەی كەشتیوانیی باشوری دەریای سوور و كەناڵی ستراتیژیی سوێس پێكدەهێنێت، ئەو كەناڵەی لە رێگەی دەریای سپییەوە كیشوەری ئەوروپا بە وڵاتانی دەوڵەمەند بە نەوت دەبەستێتەوە. هەروەها كەناڵی جوڵە و گواستنەوەی كەل و پەل و چەك و تەقەمەنییە لە باكورەوە بۆ باشور، بۆیە هەرلایەك كۆنترۆڵی بكات كلیلی دەریای سووری دەكەوێتە دەست.
ئەگەر بێتو حوسییەكان دەستی بەسەردا بگرن وشەڕ بگاتە گەروەكە و دایبخەن ئەوا چەند كێشە و مەترسییەك دروست دەبن لەوانە:
لە بواری پڕچەك كردن و دەریاوانی
سەفوەت زیات شارەزای بواری سەربازی دەڵێت دەستگرتن بەسەر گەرووی بابلمەندەبدا پێویستی بە سوپای گەورە نیە ، بەڵكو بڕێك لە موشەكی دژە فڕۆكە و موشەكی زەمین بە زەمین بەسن و دەتوانن كۆنترۆڵی بكەن و تێیدا بمێننەوە.
هەروەها وتی :” دەستبەسەردا گرتنی گەرووی بابلمەندەب مەترسییەكی زۆر دەخاتە سەر بازرگانی چەك ، بەشێوەیەك تەقەمەنی و چەكەكان دەكەونە دەستێكی هەڵەوە”.
ئەو شارەزا سەربازییە هەروەها وتی بە سەرنجدان لەوەی كە زۆربەی كەشتییەكانی هەڵگری چەك لە گەرووی بابلمەندەبەوە تێدەپەڕن و بەرەو كەناڵی سوێسی میسر دەڕۆن ، بۆیە كۆنترۆَلكردنی ئەو گەرووە هەڕەشەیە بۆسەر بازرگانی چەك لە هەموو جیهاندا.
لەلای خۆیەوە لیوا جەمال مەزلوم شارەزای بواری سەربازی دووپاتی كردەوە كە میسر دەستێوەردانی سەربازی دەكات لە یەمەندا ئەگەر بێتو حوسییەكان دەست بەسەر گەرووی بابلمەندەبدا بگرن.
هەروەها وتی میسر دەستەوەستان نابێت لە كاتێكدا ئەگەر ئێران هەڕەشە لە دەریاوانی نێودەوڵەتی بكات لە دەریای سوردا، لەبەر ئەوەی هەڕەشەكە بۆسەر چەندین وڵاتی ناوچەكەیە.
مەترسی كەمبوونەوەی سوتەمەنی
زۆربەی وڵاتانی جیهان رووبەڕووی مەترسی داخستنی گەرووی بابلمەندەب دەبنەوە ، بۆیە وڵاتانی جیهان لە هەوڵدان بۆ رێگری كردن لەوە، چونكە كاریگەری دەبێت لەسەر بازرگانی نەوتی جیهانی و هەر بەرمیلێك نەوت پێنج دۆلار بەرز دەبێتەوەو تێچووی گواستنەوەش زیاد دەكات چونكە رێگاكە 6000 میل دورودرێژ دەبێتەوە ، كە پێدەچێت تێچووی گواستنەوە زیاتر لە 45 ملیۆن دۆلار رۆژانە زیاد دەكات.
گەرووی بابلمەندەب لە دوای كردنەوەی كەناڵی سوێس لە ساڵی 1869 و بەیەكەوە بەستنی دەریای سپی و سور بەیەكەوە گرنگیەكی زۆری دەستكەوت ، بەجۆرێك بوە یەكێك لە گرنگترین رێگاكانی گواستنەوەی ئاوی بۆ زۆر وڵاتانی ئەوروپا و دەریای سپی و زەریای هیندی و رۆژهەڵاتی ئەفریقا.
زیانی ئابووری
90% ی داهاتی كەناڵی سوێس دەچێتە خەزێنەی دەوڵەتی میسرەوە ، ئەمە وایكرد ئەحمەد جابەڵای ئابوریناس بڵێت :” هەر هەڕەشەیەك بۆسەر گەرووی بابلمەندەب هەڕەشەیە بۆسەر خەزێنەی دەوڵەتی میسر”.
هەروەها داوای جوڵەی بەپەلە و ئامادەكاری پێویستی كرد بۆ رووبەڕوو بوونەوەی هەر هەڕەشەیەكی حوسییەكان كە لەلایەن ئێرانەوە پاڵپشتی دەكرێن، هەروەها پشتیوانی “گەردەلولی بەهێز” ی كرد كە هاوپەیمانێتی 10 وڵاتە بە سەرپەرشتیی سعودیە و بە “دەسكەوتێكی ئابووری” ناویبرد.
فراوانخوازیی ئێران
لیوا مستەفا كامل فەرماندەیەكی باڵای سەربازی پێشووی میسر پێیوایە، نیشتمانی عەرەب باڵادەستە بەسەر گەورەترین دوو زەریای جیهان كە ئەوانیش زەریای هیندی و ئەتڵەسین، جەختیكردەوە كە مەترسی ئەوەی حوسییەكان دەست بەسەر گەرووی بابلمەندەبدا بگرن لە بەرژەوەندی ئێراندایە.
بە بۆچوونی بەڕێز كامل مەترسی حوسیەكان لە هاوپەیمانێتییاندایە لەگەڵ ئێران، چەنكە وەك ئەو وتی ” ئێران بۆی دەركەوتوە كە گەڕاوەتەوە بۆ رابردووی وەك ئیمراتۆریەتێكی مەزن، لەرێگەی حیزبوڵاوە بەسەر لوبناندا زاڵبوە و دەیەوێت لە رێگەی حوسیەكانەوە بەسەر یەمەنیشدا زاڵبێت، بۆیە هەست بە شانازی دەكەین لە جێبەجێ كردنی گەردەلولی بەهێز”
سعودیە و چوار وڵاتی تری كەنداو كە بریتین لە قەتەر و بەحرەین و ئیمارات و كوێت هاوپەیمانێتییەكیان پێكهێناوە بۆ هێرشكردنە سەر حوسییەكان و رێگە گرتن لە كودەتا بەسەر سەرۆكی هەڵبژێردراوی یەمەن عەبد رەبە مەنسور هادی، هەروەها هەریەك لە میسر وپاكستان و چەند وڵاتێكی تر پشتیوانی ئەم هاوپەیمانێتیە دەكەن.
