لە ئەنجامی ئەم سیاسەتە، کوردستان بەرەو کوێ ؟
شیكاری نوچهنێت
رۆژی هەینی 19ی دیسهمبهری 2014، نێچیرڤان بارزانی سهرۆكی حکومەتی كوردستان، سەردانی تورکیای کرد، لەو سەردانەدا لەگەڵ هەریەک لە سەرۆکی حکومەت و سەرۆکی کۆماری تورکیا کۆبووەوە.
بەپێی هەواڵی ماڵپەڕی فەرمی حکومەتی کوردستان، لەکۆبونەوەی نێوان بەرپرسانی تورکیاو حکومەتی کوردستان جگە لە باسکردن لە باردۆخی ئەمنی عێراق و کێشەکانی نێوان هەولیرو بەغدا، پهیوهندییهكانی ههولێر و ئهنقهرهشیان خستۆته بهر باس و تەئکیدیان لە گرنگیدانی زیاتر بەو پەیوەندییە کردووەتەوە، به تایبهتیش لهو بوارانهدا كه بۆ ههردوولا جێگهی بایهخن.
بەبڕوای چاودێران، سەردانی نێچیرڤان بارزانی بۆ تورکیا، پەیوەندی بە پرسی نەوت و گازی کوردستانەوە هەبووە، کە بڕیاروایە، لەداهاتوویەکی نزیکدا بەهەمانشێوەی پرسی نەوت، پرسی گازی کوردستانیش بەجیهانی بکرێت و گازی ئەم وڵاتە بگاتە بازاڕەکانی تورکیاو ئەورپاو جیهان.
لێرەدا نوچەنێت ئەم شیکارییە لەسەر پرسی گازی کوردستان و پێگەی ئایندەی کوردستان لەو رێگایەوە دەخاتە بەردەستی خوێنەرانی.
کوردستان لەدەڤەرێکی هەژاراوە بەرەو وڵاتێکی جێی بایەخی جیهان
كوردستان، یان ئهو دهڤهرهی جاران پێی دهوترا باكووری عێراق، له ههژارترین ناوچهی عێراقهوه نهك ههر بهرهو ئهوه دهچێت ببێته دهوڵهمهندترین دهڤهری ئهو وڵاته، بگره چاوهڕوانی ئهوهی لێدهكرێت، ببێته یاریكهرێكی كارای سهرجهم ناوچهكه.
جگه له سامانی نهوتی زۆرو زهوهند، ههرێمی كوردستان له ناوچه ههر دهوڵهمهندهكانی جیهانه له سامانی گازی سرووشتیدا، كهئهویش سهرچاوهیهكی گرنگی وزهیه. بهپێی خهمڵاندنهكانه جیهاننییهكان و لێدوانی ئاشتی ههورامی وهزیری سامانه سروشتییهكان ههرێمی كوردستان خاوهنی 3-6 تریلیۆن مهتری سێجا گازی سرووشتییه.
توركیا و گازی سروشتی كوردستان
توركیا ساڵانه پێویستی 6 ملیار مهتری سێجا گازی سروشتی ههیه و ناچاره 64%ی پێداویستی گازی سروشتی خۆی له روسیاوه هاورده بكات. لهبهرئهوهی كهرتی پیشهسازی توركیا پێویستییهكی زۆری به گازی سروشتی ههیه، وهك سهرچاوهیهكی گرنگی وزه، توركیا ههم ناچاره به نرخێكی زۆر گران له رووسیای بكڕێت، ههم كۆمهڵێكی زۆر كۆت و مهرجی رووسیا قبوڵ بكات، ههتا گازهكهی لێ وهردهگرێت. بهپێی ئاژانسهكانی وزه، تێچوی گازی سروشتی ههر هاوڵاتییهكی ئاسایی توركیا 450 دۆلاره له ساڵێكدا، لهكاتێكدا هاوڵاتیهكی ئهمریكی بۆ ههمان بڕه گازی سروشتی تهنها 100 دۆلار دهدات، ئهگهرچی داهاتی تاكهكهسی ئهمریكا له هی توركیا زیاتره. بۆیه توركیا بهدوای بهدیلێك دهگهڕێت بۆ گازی سروشتی روسیا و یهكهم شوێنیش كه چاوی لهسهریهتی، ههرێمی كوردستانه كه سامانێكی ئهوتۆی گازی سروشتی ههیه، دهتوانێت بۆماوهی 300 ساڵ پێدوایستی گازی سرووشتی توركیا دابین بكات.
بهپێچهوانهی نهوتهوه، گازی سروشتی كاتێك بۆ وڵاتانی دور دهگوازرێتهوه، تێچوویهكی زۆری دهوێت، بۆیه توركیا بهو پێیهی دراوسێی ههرێمه، به تێچوویهكی ههرزانتر دهتوانێت گازی سروشتی كوردستانی دهست بكهوێت.
جگه له بهكاربردنی ناوخۆیی، توركیا دهیهوێت ببێته نێوهند و چوارڕێیانی گواستنهوهی سامانی هایدرۆكاربۆنی بهگشتی و گازی سروشتی بهتایبهتی، چونكه ئهوه ههم داهات دهداته توركیا، ههم سهنگی پێدادهت له بازاڕی وزهی جیهانیدا. بهو پێیهی توركیا خاوهنی سامانێكی ئهوتۆی گازی سروشتی نییه و رۆژ به رۆژیش پێدوایستی ناوخۆیی زیاد دهبێت و نائارامیش ناوچهی دهوروبهری توركیای تهنیوه، توركیا ناچاره پهیوهندییهكانی خۆی لهگهڵ كوردستان پتهو بكات، كه به نێوهندێكی ئارام و خاوهن متمانه لای توركیا ناسراوه.
قهیرانی ئۆكرانیا و کوردستان
روسیا دابینكهری سهرهكی گازی سروشتی ئهوروپایه. سهرههڵدانی قهیرانی ئۆكرانیا وای كرد، ئهمریكا و ئهوروپییه هاوپهیمانهكانی، گهمارۆی ئابووری بخهنه سهر رووسیا. یهكهم ههڕهشهش كه رووسیا كردی، بڕینی گازی سروشتی بوو له ئهوروپا. بۆیه چاودێران دهڵێن ئێستا ئهوروپییهكان چاویان لهسهر ههولێر و سامانه زهوهندهكهیهتی له گازی سروشتیدا. ئهوهی كه ههولێری كردۆته نێوهندی سهردانی سهرانی ئهوروپی و ئهمریكی، بهشێكی زۆری بههۆی ئهوهوهیه كه كوردستان وهك هاوپهیمانێكی رۆژئاواییهكان، دهتوانێت بهشێكی بهرچاوی گازی سروشتیان بۆ دابین بكات. پلانهكانی پێشووی ههرێم ئهوهبوو سهرهتا گازی سروشتی بۆ توركیا بنێرێت و دوای 7 ساڵ بیر له ناردنی ئهو گازه بۆ ئهوروپاییهكان بكاتهوه، بهڵام قهیرانی ئۆكرانیا وای كرد، ئهوروپاییهكان له روسیا نائومێد ببن و بهدوای سهرچاوهیهكی ئارام و خاوهن متمانهدا بگهڕێن، كه ئێستا كوردستان باشترین شوێنه ئهو سیفهتانهی بهسهردا جێبهجێ ببن.
كوردستان وهك بهشێك له هێڵی ستراتیژی نابوكۆ
ماوهیهكی زۆره توركیا و ئهوروپاییهكان، بیر له سهرچاوهی بهدیلی روسیا بۆ گازی سروشتی دهكهنهوه و بۆ ئهمهش هێلی نابوكۆیان پێشنیار كردووه. هێڵی نابوكۆ گازی سروشتی وڵاتانی دیكه له رێگهی توركیاوه دهگهیهنێته ئهوروپا و بهو پێیه ئهوروپییهكان سهربهخۆییهكی زیاتری وزه وهردهگرن و هێنده پشتبهستوو نابن به روسیا.
ههر ساڵی 2010 ئاشتی ههورامی وهزیری سامانه سروشتییهكانی كوردستان ئاشكرای كرد، كه كوردستان نهك ههر بهشدار دهبێت له ناردنی گازی سروشتی بۆ نێو هێڵی نابوكۆ، بهڵكو كاتێك سهرجهم تواناكانی خۆی دهخاته گهڕ لهبواری بهرههمهێنانی گازی سروشتیدا، به تهنیا خۆی دهتوانێت هێڵی نابوكۆ پڕ بكات و ببێته سهرچاوهیهكی سهرهكی بۆ دابینكردنی وزهی ئهوروپا له رێگای ئهو سامانه زۆرهی گازی سروشتی كه ههیهتی.
ئەنجام و ئایندەی کوردستان
سامانی نەوت و گاز لەکوردستاندا، شتێک نییە کەئەمرۆ دروست بوبێت، بەڵکو بەدرێژایی تەمەنی خاکی ئەم وڵاتە، ئەو سامانە بوونی هەبووە، وێڕای ئەوەش بەهۆی بەکارنەبردن و سود وەرنەگرتن لەو سامانە، کوردستان یەکێک لەهەژارترین ناوچەکانی جیهان بووە، ئەوەی رێگەی نەداوە بەبەرکاربردنی ئەو سامانە لەکوردستان، ترسی داگیرکەران بووە، کە کوردستان لەرێگەیەوە بوژانەوە بەخۆیەوە دەبینێت، و بۆ سەربەخۆبوونی پشتیوانی بۆ دروست دەکات.
لەدوای روخانی رژێمی سەدام حسەین، دەسەڵاتدارانی نوێی عێراقیش دژبوون بەگرنگیدان بەو سامانە لەکوردستاندا، مەگەر بەو مەرجەی کە بەکاربردن و بەرهەمهێنان لەو بوارە، لەخزمەت و لەژێر کۆنترۆڵی بەغدابێت، بەڵام حکومەتی کوردستان بێ گوێدانە ئەو فشارانە، دەستی بەسیاسەتکرد لەو بوارەو توانی بەسیاسەتێکی ژیرانە، نەوتی کوردستان بەرهەمبهێنێت و بەرەو بازاڕەکانی جیهان و بەناوی کوردستانەوە هەناردەی بکات، لەدوای سەرکەوتنی سیاسەتی حکومەتی کوردستان لەبواری نەوتدا، ئێستا پرۆسەکانی دەرهێنان و بەرهەمهێنانی گازی کوردستان دەستیپێکردووەو لەزوترین کاتدا ئەویش بەناوی کوردستانەوە دەگاتە بازاڕەکانی جیهان.
حکومەتی کوردستان بەپێداگیرییەکی ژیرانەوە، دەستی بەم پرۆسەیە کرد، لەکاتێکدا بۆ هەنگاوەکانی، بەربەرستی ناوخۆیی و دەرەکی گەورەهەبوون، لەسەر ئاستی دەرەوە بۆ وەستاندنی کارەکانی حکومەتی کوردستان لەو بوارەدا ، بەغدا هەرچی کارتی دیپلۆماتی و سیاسی و بازرگانییە بەکاریهێنا و ئەنجام شکستی هێنا، لێ هەمان ئەو شکستخواردووانەی عێراق، لەڕێی میدیای کوردستانەوە، بەشێوەیەک لەسەر ئاستی ناوخۆی کوردستان کاریانکرد، کەپرۆسەی نەوت لەبەرچاوی خەڵکی ئەم وڵاتە بەشێوەیەک خۆی بنوێنێ، بەرێگای وێرانکاری وڵات حسابی لەسەر بکەن، نەک وەک خۆی بەرێگای رزگاری و گەشەسەندنی کوردستان لێی بڕوانن. ئەو روانینە دروستکراوەی خەڵکیش بۆ پرسی نەوت، کاریگەری بەسەر حزبەکانی کوردستانیشەوە هەبوو، بەشێوەیەک کە زیاتر لەگرنگیدان بەسیاسەتی نەوت، دڵڕاگرتنی جەماوەرێکی کاریگەر بەسیاسەت و هەڵمەتی راگەیاندنی بەغدا وایکردبوو، دژ بەپرۆسەکانی هێنانی کۆمپانیاکانی جیهان بن بۆ دەرهێنان و بەرهەمهێنانی نەوت لەکوردستان. بەڵام سوربونی نێچیرڤان بارزانی سەرۆکی حکومەتی کوردستان، لەسەر سەرخستنی سیاسەتی نەوتی کوردستان، کوردستانی گەیاندە ئەو قۆناغەی گرەوی بەختی بەشێکی گرنگی جیهان لەدەستی کورددابێت لەئایندەیەکی نزیکدا.
هەر بۆیە بەپشت بەستن بەهەنگاو و سیاسەتەکانی حکومەتی کوردستان، بەو ئەنجامە دڵخۆشکەرانەی لەپەیڕەوکردنی ئەو سیاسەتە کە تا ئێستا بەدیهاتوون، ئەتوانین بڵێین ئەنجامی ئەو سیاسەتەی حکومەتی کوردستان سەرکەوتنی حەتمیی کورد دەبێت و ئایندەی ئەم وڵاتەش کوردستانێکی سەربەخۆو گەشاوە دەبێت، ژیانی هاوڵاتییەکانیشی ژیانێکی شایستەدەبێ، بەماندبون و قوربانیدانیان.
