كۆبانی…. شەڕی چارەنوسساز بۆ دۆست و دوژمن
شیكاری نوچەنێت
ئەو شەڕەی لە كۆبانێ دەگوزەرێت، تەنیا كیبڕكێی دوو لایەنی دژبەیەك (پەیەدە و داعش) نییە، لەسەر رووبەرێكی جوگرافی، بەڵكو لە شەڕە هەرە چارەنوسسازەكانی ناو سوریایە و ئەنجامەكەی هەرچی بێت، تا راددەیەكی زۆر كار لە هاوكێشە سەربازی و تەنانەت سیاسی و ئابوورییەكانیش دەكات.
ئێستا كۆبانێ جێی سەرنجی ووردی داعش و پەكەكە و توركیا و ئۆپۆزسیۆنی سوریا و تەنانەت هێزە نێودەوڵەتییەكانیشە، هەموانیش بە گرنگیپێدانەوە چاوەڕوانی ئەنجامەكانی دەكەن.
A- داعش و كۆبانێ
داگیركردنی كۆبانێ، بەشێوەیەكی سەرسوڕهێنەر هاوكێشەكە لەبەرژەوەندی داعش دەگۆڕێت لەبەر ئەم هۆیانە:
1-سنورێکی گرنگ لەگەڵ تورکیا
كۆبانێ دەبێتە خاڵێكی گرنگی هاوسنووریی داعش و توركیا. ئێستا ئەوانەی هاوسنوری داعشن، زیاتر دوژمنەكانی ئەون و لەگەڵ توركیا هاوسنوورییەكی ئەوتۆی نییە، ئەوەش كە هەیبوو لەژێر هەڕەشەی پەكەكەدا بوو، دەكەوتنە نێوان دوو كانتۆنی پەكەكە و هەموو كات ئەگەری كۆنترۆڵ كرانیان هەبوو. توركیا رێگای هەرە سەرەكی پەڕینەوەی ئەو كەسانەیە كە بەناوی جیهادەوە دێن و دەبنە چەكداری داعش و تا ئێستاش داعش سنووری راستەوخۆی لەگەڵ توركیا وەك پێویست نییە، بۆیە سەختییەكی زۆر لەناو سوریادا دێتە رێی ئەوان، بەو پێیەی دەبێت بەناو مەترسی ئەوانەدا تێپەڕ ببن، كە دوژمنی سەرسەختی داعشن. داگیركردنی كۆبانێ لەلایەن داعشەوە وادەكات، جیهادییەكان زۆر ئاسان لە توركیاوە پەیوەندی بە داعشەوە بكەن.
لەڕووی ئابووریشەوە، ئاسانكارییەكی گەورەیە بۆ داعش:چونكە سنوورێكی فراوانی بۆ دەكاتەوە كە دەتوانێ لە هەریەكە لە عێراق و سوریاوە، كاری بازرگانی خۆی پیادە بكات، لەلایەكەوە دەتوانێت نەوتی قاچاخ راستەوخۆ لە عێراق و سوریاوە رەوانەی توركیا بكات، لەلایەكی دی دەتوانێت ئەگەر بە قاچاغیش بێت لە توركیاوە كەرەستەی پێویست بۆ ناوچەكانی ژێر دەسەڵاتی خۆی دزە پێبكات.
2- زەبری کوشندە لە پەکەکە
داگیركردنی كۆبانی زەبرێكی كوشندە لە پرۆژەی كانتۆنەكانی پەكەكە دەدات و پەرتیان دەكات: چونكە كۆبانی دەكەوێتە نێوان كانتۆنی جەزیرە (حەسەكە و قامیشلۆ و سەرێكانی و عامودە و درباسیە) و كانتۆنی عەفرین. ئیدی خەڵكی قامیشلۆ و شەڕڤانانی جەزیرە، ناتوانن هاتوچۆ لەگەڵ ناوچە كوردییەكانی رۆژئاوای كوردستان بكەن. چاودێران پێیان وایە، دوای كۆبانێ، داعش پلانی پەلاماردانی كانتۆنی جەزیرەی هەیە، كە ناوچەیەكی بە نەوت دەوڵەمەندە. خەونی داعشە شكست بە خەونی كیانی كوردیش بهێنێت، چونكە داعش وەك كیانێكی عەلمانی نەتەوەیی تەماشای دەكات و دەیەوێت كیانی ئیسلامی لە سوریا لەسەر حسابی كیانە عەلمانییەكان و نەتەوەییەكان سەربكەوێت.
3- بەرفرەوانترکردنی سنوری خەلافەت
داگیركردنی كۆبانێ، سنووری خەلافەتەكەی داعش فراوان دەكات: ئەوەش لە ئامانجەكانی خۆیانە كە دەڵێن بەردەوامین و لە فراوانبونداین (باقیە و تتمدد). فراوانبوونی سنورەكانیش بوارێكی زۆر بۆ مانۆڕ و فرت و فێڵی سەربازی و خۆ حەشاردان لە بۆردومانەكانی هاوپەیمانان دەداتە داعش.
4-داگیركردنی كۆبانێ وورەی داعش بەرز دەكاتەوە و ورەی نەیارەكانی دادەبەزێنێت.
B-پەكەكە و كۆبانێ
كۆبانێ بۆ پەكەكە نرخێكی مەعنەوی زۆری هەیە، ئەو شارەیە كە ئۆجەلان ساڵی 1979 دوای هەڵاتنی لە توركیا لەوێ گیرسایەوە. جگە لەوەی زێدی گەلێ لە سەرانی پەكەكەیە. كۆبانی ناوەندی پێكگەیشتنی كانتۆنەكانی رۆژئاوای كوردستانە، كە پرۆژەی هەرە ستراتیژی پەكەكەیە لەدوای بەهاری عەرەبی، داگیركرانی كۆبانێ ناوچەكانی ژێر دەسەڵاتی پەكەكە لە سوریا لێك دادەبڕێ و دوور نییە كۆتایی بە پرۆژەكەش بهێنێت. شەڕی كۆبانێ زۆر چارەنوسسازە بۆ شەڕڤانانی كانتۆنەكانی دی و كەوتنی ئەو شارە، وورەی ئەوانی دیش دادەبەزێنێت.
دەبێ لێرەدا ئاماژە بە گرنگێتییەكی زیاتری كۆبانێ بكەین بۆ پەكەكە، لەچاو كانتۆنێكی وەك جەزیرە. لە كانتۆنی جەزیرە هێشتا رژێمی ئەسە ماوە و بنكە و بارەگای لەوێ هەن و پەكەكە بەشێوەیەی راستەوخۆ فەرمانڕەوا نییە، بەڵام كۆبانێ ئەو شوێنەیە كە تەنیا پەكەكە تێیدا باڵا دەستە و سیمبولی دەسەڵاتی فیعلی ئەو حیزبەیە و داگیركرانیشی زەبرێكی كوشندە دەبێت بۆ هەژمونی پەكەكە لە رۆژئاوای كوردستان.
C- توركیا و شەڕی كۆبانێ
توركیا زۆر بە ئاسوودەیی تەماشای دوو لایەن دەكات: پەكەكە كە شەڕێكی درێژخایەنی لەگەڵی هەبووە و 40 هەزار كوژراویان لەنێواندا هەیە، داعش كە پێدەچێت لە داهاتوو بە ناچاری و لەژێر فشاری رای گشتی نێودەوڵەتیدا، ببێتە لایەنی دوژمنی توركیا. بۆیە یەكدی ماندوكردنی ئەو دوانە، بۆ توركیا جێگەی دڵخۆشییە.
بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا توركیا گرنگییەكی زۆر بە چارەنووسی كۆبانێ دەدات و ئەنجامەكەی لە هەر بارێكدا نیگەرانیی بۆ توركیا پێكدەهێنێت، بەجۆرێك ئەگەر كۆبانێ بكەوێت، ئەوا هەوادارانی پەكەكە دەكەونە دژایەتییەكی توندی توركیا و پرۆسەی ئاشتی لە وڵاتەكەی دەكەوێتە مەترسییەوە، خۆ ئەگەر نەشكەوێت، ئەوا ئەوە سەركەوتنێكی گەورەی مەعنەوی دەبێت بۆ پەكەكە، دیارە هەر سەركەوتنێكی پەكەكەش مانای شكستی توركیایە. بۆیە وەك مێدیای توركیا بڵاویان كردەوە كاتێك ساڵح موسلیم سەدانی توركیای كردبوو بۆ وەرگرتنی پشتیوانی ئەو وڵاتە، توركەكان سێ مەرجیان بۆ دانابوو لە بەرامبەر هاریكاری سەربازی: پچڕاندنی پەیوەندی لەگەڵ ئەسەد و بەشداری لە هەوڵی روخاندنی، پەیوەندیكردن بە ریزەكانی سوپای سوریای ئازاد و كۆتاییهێنان بە بیرۆكەی خۆبەڕێوەبردن لە چوارچێوەی كانتۆنەكاندا. سەرچاوەكان دەڵێن موسلیم بێ هیچ دودڵییەك ئەو مەرجانەی توركیای رەتكردۆتەوە و بڕیاریداوە بە تەنها لەدژی داعش بجەنگێت.
توركیا لەبەر ئەم خاڵانە ئامادە نییە هەنگاوی كارا هەڵبێنێ بۆ رزگاركردنی كۆبانێ لەدەستی داعش:
1- نەبوونی متمانەی نێوان پەکەکەو تورکیا
كۆبانێ یەكێك لە ناوچەكانی جێگا هەژموونی پەیەدەی نزیك لە پەكەكە، هیچ كات توركیا و پەكەكە هێندە متمانە لەنێوانیاندا نەبووە پشتیوانی سەربازی یەكدی بكەن. لەلایەكەوە پەكەكە رازی نییە تانك و زرێپۆشی تورك بیچنە ناو كۆبانێ، چونكە زاڵبوونی هەژموونی سەربازی تورك بۆ پەكەكە زۆر جیاواز نییە لە زاڵبوونی هەژموونی داعش، توركیاش رێگە نادات خۆبەخشان و چەك و تەقەمەنی كوردیش بگەنە ناو كۆبانێ و سەركەوتن بۆ پەكەكەی نەیاری تۆمار بكەن، واتە بەلای توركیاشەوە پەكەكە و داعش هەردووكیان رێكخراوی مەترسیدارن و بگرە هەبوونی داعش بێ سەرئێشەترە بۆ توركیا لەسەر سنوورەكەی هەتا پەكەكە.
2- دڵنیانەبوون لەبەرژەوەندییەکان
رووبەڕووبوونەوەی راستەوخۆی سوپای تورك و داعش، هەروا ئاسان نییە، توركیا ئامادە نییە بێ دەستكەوتی زۆر گەورە خۆی لە شەڕی رێكخراوێكی بەهێزی تیرۆریستی وەك داعش تێوەگلێنێت، لە ئێستادا هیچ گەرانتییەك نییە كە رزگاركردنی كۆبانێ لەدەستی داعش، شتێكی ئەوتۆ پێشكەش بە بەرژەوەندییەكانی تورك دەكات یان نا.
3- نەبوونی گارەنتی بۆ نەیارانی ئەسەد
توركیا وەبەرهێنانێكی سیاسی گەورەی كردووە لە بابەتی رووخاندنی رژێمی بەشار ئەسەددا و باجی قورسیشی لەو پێناوەدا داوە. توركیا خوازیاربوو رۆژێك لە رۆژان فڕۆكەی ئەمریكی لە سوپاكەی بەشار ئەسەد بدەن، بۆیە ئێستا ئاسان نییە لە شەڕی لایەنێكی دوژمنی ئەسەددا بەشداری بكات، هەتا گەرەنتی پێنەدرێت ئەو لێدانانە دەبنە هۆی كۆتایی هێنان بە رژێمی ئەسەد. و دانانی ناوچەی ئارام بۆ ئۆپۆزسیۆنی سوریا كە داواكاری توركیایە و پێشمەرجیەتی بۆ بەشداری لە شەرێ دژی داعش، بۆ ئەوەیە گەرانتییەكی جیهانی وەربگرێت بۆ نەیارەكانی ئەسەد.
D-ئەمریكا و كۆبانێ
دوای نزیكبوونەوەی داعش لە هەولێر، ئەمریكا شەڕی دژی داعشی راگەیاند. پەلامارە ئاسمانییەكانی ئەمریكا لە بەرژەوەندی پێشمەرگە و تا راددەیەك سوپای عێراقیش، جێگای دڵخۆشی ئەمریكا بوون. بەڵام گرتنی كۆبانێ و بەدەستهێنانی ئەو گرنگییانەی ئاماژەمان پێكردن لەلایەن داعشەوە، گومان دەخاتە سەر پرۆژەكەی سەرۆك ئۆباما، چونكە سەرەڕای هێرشە ئاسمانییەكانیش، داعش لە كۆبانێ هەر لە پێشڕەویدایە.
بەڵام ئەمریكا لەبەر چەند هۆكارێك ناتوانێت بەپەلە و بەشێوەیەكی كاریگەر لە كۆبانێ نینۆكی داعش بكات، هەروەك لە سنوورەكانی هەرێمی كوردستان كردی:
1-نەبوونی هەماهەنگی ئەمریکا – یەپەگە
یەكێك لە بەڵێنە گەورەكانی سەرۆك ئۆباما بۆ گەلی ئەمریكا، لەكاتی هەڵبژاردنەكان و تەنانەت هۆكارێكی گرنگی سەركەوتنیشی ئەوەبوو، هێزە سەربازییەكانی لە عێراق و ئەفغانستان بكێشێتەوە، بۆیە ئێستا ئاسان نییە بیر لەوە بكاتەوە راستەوخۆ هێرشی زەمینی بكاتە سەر داعش. بژاردەی ئێستا بەردەم ئۆباما بریتییە لە پەلاماری ئاسمانی. دیارە هێزی ئاسمانی ئەگەر هاوپەیمانێكی لەسەر زەمین نەبێ كە رێنمایی پێبدات، سەركەوتوو نابێت. لە عێراق هێزی پێشمەرگەی كوردستان و تاڕاددەیەك سوپای عێراق هێزی متمانە پێكراوی ئەمریكان و ئەوەشە نهێنی سەركەوتوویی هێرشەكانن. بەڵام لەنێوان ئەمریكا و یەپەگەدا هەماهەنگی راستەوخۆ نییە و بەوەش سەختە فڕۆكەی ئەمریكا بتوانن بە ووردی و كاریگەری لە داعش بدەن.
2- لاوازی هەواڵگری یەپەگە
بەهۆی نەبوونی فشارێكی گەورەی زەمینی لەسەری، داعش لە كۆبانێ و لەكاتی هاتنی فڕۆكەكاندا چەكە قورسەكانی دەشارێتەوە و یەپەگەش نە هەواڵگرییەكی بەهێزی هەیە كە سیحرەكانی خۆ حەشاردانی داعشییەكان پووچەڵ بكاتەوە، نە هەماهەنگی راستەوخۆشی لەگەڵ فڕۆكەكان هەیە.
3- دووری ئەو فرگەی هێزەکانی ئەمریکا
توركیا رێگە نادات لە فڕۆكەخانەكانی ئەوەوە هێرش بكرێتە سەر داعش لە كۆبانێ، بۆیە فڕۆكە ئەمریكییەكان لە كەنداوەوە رێگایەكی دور دەبڕن و ماوەی زۆر لەنێوان زەبرەكانیاندا هەیە.
4- ناستراتیجی بوونی کۆبانێ بۆ ئەمریکا
كۆبانێ وەك دورگەیەكی دابڕاوە و پەیوەندی لەگەڵ هیچ لایەنێكی هاوپەیمانی پەكەكە نییە، بۆیە پێدەچێت فڕۆكەكان تەنیا داگیركردنی شارەكە دوابخەن، بەم پێیەش هەم بژاردەی پاراستنی كۆبانێ لەبەردەم ئەمریكییەكان كەمن، هەم كۆبانێ هەرچەند جێگەی نیگەرانی ئەمریكایە، لەبەر ئەو هۆكارانەی وتمان، بەڵام خەمێكی ستراتیجی وەك پاراستنی هەولێریش نییە.
5- بێ باکبوونی داعش لەهێرشە ئاسمانییەکان
چیدی لێدانی فڕۆكەكان لە كۆبانێ كاریگەری گەورە لەسەر داعش درووستناكات، سوودی هەرە گەورەی لێدانی فڕۆكەكان، تێكشكاندنی تۆپە دوورهاوێژەكانی داعشە. لە سەرەتاوە كە دوورایی شەڕگەی كۆبانێ فراوان بوو (نزیكەی 180 كیلۆمەتی بەرەی شەڕ فراوان بوو) داعش زۆر پێویستی بە تۆپی دوورهاوێژبوو بۆ پێشڕەوی، ئێستا كە شەڕی كۆڵان بە كۆڵانە، چیتر داعش پشت بە تۆپی دورهاوێژ و چەكی قورس نابەستێت، بۆیە وەك جاران باكی نییە لە هێرشی فڕۆكەكان كە بێگومان توانایان نییە تاك بە تاكی داعشییەكان لە كۆڵانەكانی كۆبانێ بكەنە ئامانج.
