ئایا خەونی تورکیا دێتە دی؟ لەسوریا ناوچەی دژە فڕین دادەمەزرێت ؟
زیان و سودەکانی کورد چی دەبێت لەرۆژئاوا ؟
شیكاری نوچەنێت
چاوپۆشی ئەمریکا لەکارەساتەکانی سوریاو عێراق و پێشڕەوی داعش
لەدوای سەرهەڵدانی راپەرینەکانی سوریا، و وەڵامدانەوەی حکومەتی ئەسەد بەئاگرو ئاسن و کۆمەڵکوژکردنی خەڵکی راپەڕیو، چەندین جار هەوڵدرا، ئەمریکاو وڵاتانی رۆژئاوا بێنە سەرخەت بۆ هاوکاریکردنی هێزەکانی ئۆپۆزسیۆنی سوریا، بەڵام ئەمریکا بەحەزەرەوە مامەڵەی لەگەڵ ئەو پرسەدا دەکرد، لەگەڵ ئەوەی بەئاشکرا دژایەتی رژێمی ئەسەدی دەکرد، ئامادەشنەبوو بەشێوەیەکی ئاشکرا هاوکاریی ئۆپۆزسیۆنی سوریا بکات.
راپەڕینی خەڵکی سوریا کە بۆ ئازادبون لەدەسەڵاتی ئەسەد سەریانهەڵدا، ئازادی بەدوای خۆیدا نەهێنا بۆ گەلی سوریا، بەڵکو بووە هۆی سەرهەڵدانی چەندین رێکخراو و هێزی چەکدار، کە لەکۆتاییەکاندا هێندەی سەرقاڵ بەشەڕی یەکترەوەبوون، ئەوەندە سەرقاڵی هێرشکردنە سەر سوپای ئەسەد نەبوون، لەشەڕی نێوان هێزە ئۆپۆزسیۆنەکانیش خەڵکی سوریا بەکۆمەڵ دەکوژران و ئاوارە دەکران، بەڵام هێشتاش ئەمریکا بێ دەنگ بوو، یەکێک لەو رێکخراوانەی کەلەو سەروبەندەدا دامەزرا، رێکخراوی توندڕەوی داعش بوو” دەوڵەتی ئیسلامی لەعێراق و شام”، ئەم رێکخراوە بەزووی گەشەی سەند و بووە بەهێزترین هێزی ئۆپۆزسیۆن لەسوریادا.
لەدوای بەهێزبوونی داعش لەسوریا، بەسود وەرگرتن لەئەزموونی شەڕی پێشووی سەرکردەکانی ئەو رێکخراوە لەعێراق و بەکەڵکوەرگرتن لە کێشەی نێوان هۆزو هێزە سوننەکان لەگەڵ حکومەتی مالیکی، بەشێکی زۆر لەهێزەکانی داعش روویکردە عێراق، لە بەرواری 10/6/2014 چەكدارانی داعش، هێرشێكی بەرفراوانیان کردە سەر شاری موسڵ و بەهۆی پشتیوانی هێزەکانی سوننە و پێشوازیان لەو هێزەو لاوازی سوپای مالیکی، لەماوەیەکی کورتدا بەیەکجاری دەستیان بەسەر موسڵ و ناوچەکانی دەوروبەری موسڵدا گرت و دەوڵەتی خەلافەی ئیسلامییان راگەیاند.
لەسەروبەندی شکانی هێزەکانی مالیکی لەموسڵ و خەتەرکەوتنە سەر بەغدای پایتەختی عێراق، کۆمەڵکوژكردنی خەڵکێکی زۆری عێراقی بەدەستی داعش، و ئاوارەبوونی سەدان هەزار خەڵکی مەدەنی، حکومەتی عێراقی بۆ چەندین جار داوای هاوکاری و بەدەمەوەچوونی لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا کرد، بەڵام ئەمریکا بەدەم داواکەی عێراقەوە نەچوو و ئامادەنەبوو رێگری لەو کۆمەڵکوژیانەی داعش بکات، کە لەناوچەکانی عێراقدا دەستی دابویە.
دەستبەردا گرتنی موسڵ و دەستکەوتنی چەک و جبەخانەیەکی زۆری بەجێماو لەهێزەکانی مالیکی و بڕێکی زۆری پارە لەبانکەکانی موسڵدا، هێندەی تر ئەو رێکخراوە توندڕەوەی بەهێزکرد، بۆیە کەوتە پیلانرێژی بۆ بەرفرەوانترکردنی سنورەکانی ژێر دەسەڵاتی خۆی، لەسەرەتای مانگی ئابدا، داعش بەچەک و جبەخانەیەکی بەهێزو پێشکەوتووەوە، بەرەو کوردستان کشا، هێرشیکردە سەر ناوچەکانی شەنگال و دەوروبەری هەولێر، لەوکاتەدا چەکی دەستی پێشمەرگەو داعش بەراورد نەدەکران، داعش لەئەنجامی رووخانی سوپای مالیکی و پێشتریش لەدەستبەسەرداگرتنی سەربازگەکانی سوریا، لەهەرە چەکە پێشکەوتووەکانی جیهانی بەدەستەوە بوو، پێشمەرگەش بەهۆی ئابڵوقەی حکومەتی عێراق لەسەر کوردستان، رێگری لەگەشتنی چەکی پێشکەوتوو بەکوردستان و پێشمەرگە، بەهەمان چەکە کۆن و لاوازەکانی ساڵانی رابردووە دەجەنگان، بۆیە بۆ ماوەیەک جەنگی بەرەی کوردستان لەقازانجی داعش شکایەوەو چەند ناوچەیەک کەوتنە دەستی داعش و پێشمەرگە شکستی خوارد تێیاندا، و خەتەر لەسەر سنورەکانی کوردستان دروست بوو، بەڵام بەهێزیی دیپلۆماسیەتی کورد و پەیوەندییە پتەوەکانی لەگەڵ رۆژئاوا وایکرد، ئەنجام جەنگ لەبەرژەوەندی کورد و زیانی گەورەی داعش بشكێتەوە.
کورد دەستی ئەمریکای کردەوە
رۆژنامەی بەناوبانگی ووڵ ستریت ی ئەمریكی، رۆژی دووشەممە هەشتی ئەیلوول، راپۆرتێكدا لەژێر سەردێڕی “چۆن كورد رۆڵی پێشڕەوانەی وەرگرت، لە پلانی ئەمریكی دژی دەوڵەتی ئیسلامی؟”. ئەوە دەخاتەڕوو، کە بارزانی رۆڵی هەبووە لەکردنەوەی دەستی ئەمریکا دژ بەداعش، وا باس دەکات کە ستراتیژیەتی ئەمریکی دژ بەداعش لەپەیوەندییەکی تەلەفۆنی بارزانییەوە دەستیپێکردووە.
لە و راپۆرتەی ئەو رۆژنامەیەدا هاتووە” ئەو ستراتیژییەتەی ئێستا لەدژی دەوڵەتی ئیسلامیی لە پەرەسەندندایە، دەوروبەری مانگێك لەمەوبەر لە چەند پەیوەندییەكی تەلەفۆنیی بەپەلەی، شاری هەولێرەوە دەستی پێكرد”.وەك رۆژنامەكە باسی دەكات، لە یەكێك لە پەیوەندییە تەلەفۆنەكانیدا، مەسعود بارزانی سەرۆکی کوردستان، بە جۆ بایدن جێگری سەرۆكی ئەمریكای ووتبوو، جیهادییەكان تەنیا 25 میل لە هەولێرەوە دوورن. بەرپرسێكی ئەمریكیش بە ۆڵ ستریت جۆرناڵی وتووە پەیوەندییە تەلەفۆنییەکە وای كرد بڵێت دەبێت لێرەدا كارێك بكەین.
ووڵ ستریت جۆرناڵ، نوسیویەتی هەر ئێوارەی ئەو رۆژە، سەرۆك ئۆباما فەرمانی كرد هێرشی ئاسمانی بۆسەر داعش ئەنجامبدرێت. هەرچەندە پێشووتر سەرۆك ئۆباما فشارەكانی بەغدای رەتكردبوەوە، كە داوایان دەكرد لەدژی هەڕەشەكانی داعش هاریكاری عێراق بكات.
یەکەم هێرشی ئاسمانی ئەمریکا بۆ سەر چەکدارانی داعش، لە رۆژی 8/8/2014 بوو، کەبریتی بوو لە بۆردومانکردنی تۆپێكی گەورە، کە داعش لە نزیك مەخموور دای نابوو، بۆ تۆپبارانکردنی ناوچەکانی دەوروبەری هەولێر،و تۆپەکە لەدروستکراوەکانی ئەمریکابوو، کە دوای شکستی سوپای مالیکی دەست داعش کەوتبوو، توانای هەبوو 30 كم هەوایی بۆردمان بکات.
بەوەش ئەمریکا دەستی بۆ هێرشکردنە سەر داعش و جارێکی تر بەکارهێنانەوەی هێز لەناوچەکە دەکرێتەوە، و دەست دەکاتە هەوڵدان بۆ دروستکردنی هاوپەیمانێتییەک لەدژی داعش، ئێستا ئەو هاوپەیمانێتییە تا دێ بەهێزترو بەرفرەوانتر دەبێت.
لەدوای دەستپێکردنی هێرشەکانی ئەمریکاوە بۆ سەر داعش، هێزەکانی ئەو رێکخراوە توندڕەوە تادێ لەپاشەکشەدان و پێشمەرگەش بەپلانێکی تۆکمە تا دێ پێشڕەوی دەکەن. بەڵام داعش لەبەرەی سوریاوە بەرەیەکی دیکەی جەنگ دەکاتەوە، بۆ ئەوەی ئەگەر لەعێراقیش تێکبشکێت، لەسوریا ناوچەیەکی بەرفرەوانی بەدەستەوە بمێنێ، بۆ ئەو مەبەستەش لەچەند قۆڵێکەوە هێرشی کردە سەر ناوچەکانی کۆبانێ لە رۆژئاوای کوردستان.
ناوچەی کۆبانێ کە بەناوچەیەکی دەورەدراو و دابڕاو لەناوچەکوردییەکانی دیکە دادەنرێت، مەترسییەکی گەورەی کەوتە سەر، خەڵکەکەی لەترسی جینۆسایدکردنیان بەدەستی داعش، بەرەو سنورەکانی تورکیا هەڵهاتن، و شەڕڤانانی کوردیش لەبەرانبەر هێرشەکانی داعش وەستانەوە، بەڵام دیسان پێشکەوتوویی چەکەکانی دەستی داعش وایکرد، جەنگ لەبەرژەوەندی داعش برواتە پێش.
بۆیە مسعود بارزانی، سەرۆكی كوردستان، لە 19 ی ئەیلوولی 2014، پەیامێکی لەوبارەوە راگەیاند، لەپەیامەکەدا لەگەڵ ئامادەیی هاوکاری بۆ کوردانی کۆبانێ و داوای یەکڕیزی کورد، روو لەجیهان وتی”داوا لە كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی دەكەم بە زووترین كات، هەموو ڕێوشوێنێك بگرنەبەر بۆ پاراستنی كۆبانێ و خەڵكی ڕۆژئاوای كوردستان لە دەستی تیرۆریستان. چونكە تیرۆریستانی داعش، لە هەر شوێنێك بن دەست لە تاوان و كارەسات ناپارێزن، دەبێ لە هەر شوێنێك بێت لێیان بدرێت و تێكبشكێندرێن”.
بەرەبەیانی رۆژی 2014/9/23 ویلایەتە یەكگرتوەكانی ئەمریكا و ژمارەیەك وڵاتی بەشدار لەهاوپەیمانێتی دژە داعشدا، یەكەم بۆردومانی ئاسمانی و موشەكییان بۆ سەر مۆڵگەکانی داعش لەناو خاكی سوریا دەستپێكرد، بەوەش پێشڕەوییەکانی ئەو رێکخراوەیان لاوازکرد، و دڵنییان پێدان کەچیتر نەوایەکی ئارام بۆ چەکدارە توندڕێکانی داعش نامێنێتەوە.
بەدەنگهاتنی ئەمریکا و نوێبونەوەی داوای ناوچەی دژە فڕین لەسوریا
هێندەی نەمابوو هیواکان بەئازادبوونی خەڵکی سوریا بپوکێنەوە، چونکە هێزێک دەستی باڵای هەبوو لەناوچە ئازادکراوەکان لەدەستی ئەسەد، کەئایندەیەکی لەتاریکستان پێ بوو، لەگەڵ پوکانەوەی هیواکان ترس و دڵەڕاوکێ لەدروستوونی ئەفغانستانێکی تر لەناوچەکە یەخەی جیهانی گرتبوو، بێ دەنگی ئەمریکاش لەو کارەساتەی بەڕێوەبوو، هێندەی دیکە ترسەکەی گەورە دەکرد، بەڵام کاتێک دروستبوونی مەترسی لەسەر باشوری کوردستان، ئەمریکا بەدەنگ دەهێنێت و هاوپەیمانی دژە داعش لەجیهاندا رادەگەیەنێت، و دەستی ئەمریکا دەکاتەوە بۆ چالاکی سەربازی لەناوچەکەدا، بەسوریاشەوە، هیواکان بۆ ئازادی خەڵکی سوریا لەدایک دەبنەوە.
تورکیا کەبێهوایی لەسەرکەوتنی ئۆپۆزسیۆنی میانڕەوی سوریا، ناچاری کردبوو، مامەڵە لەگەڵ داعش بکات، وەک ئۆپۆزسیۆنی حکومەتی ئەسەد، لەدوای دەستکردنەوەی ئەمریکا دژ بەداعش هیواکانی بە سەرکەوتنی ئۆپۆزسیۆنی میانڕەوی سوریا، گەشانەوە، ئەگەرچی لەسەرەتای دروستبوونی هاوپەیمانی دژ بەداعش، وەک تورکەکان خۆیان دەڵێن، بەهۆی هەبوونی 49 بارمتەی تورکیا لەدەستی داعشدا، نەیتوانی بەشداریی ئەو هاوپەیمانێتییە بکات، بەئاشکرا هەڵوێست لەدژی داعش وەربگرێت، بەڵام لەدوای ئازادبوونی بارمتەکانی تورکیا لە 20 سێپتەمبەر، تورکیا جارێکی تر دێتەوە ناو موعادەلەکەو دەیەوێ رۆڵی هەبێ لەهاوپەیمانێتی دژە داعشدا، بێگومان بەشداری ئەو وڵاتەش بۆ هاوپەیمانێتیەکە بایەخێکی گەورەی دەبێت، بەڵام لەگەڵ سەرەتاکانی باسکردن لە چونە ناو هاوپەیمانتێکە، تورکیا مەرجی خۆی دەخاتەڕوو، کە ئەویش خۆی لەسەپاندنی ناوچەی دژە فڕیندا دەبینێتەوە لەسوریا.
لە ئێستادا و لەم سەرەتای هەوڵەکانی هاوپەیمانێتی دژ بەداعش بۆ چوونی تورکیا بۆ ناو ئەو هاوپەیمانتێیە، توركیا بەگەرمی و بەفەرمی دامەزراندنی ناوچەی دژەفڕین، لە باكووری سوریا دەكاتەوە بە بابەتی گفتوگۆ جیهانییەكان، بەڵگەی خۆی دەخاتەڕوو، بۆ رەوایەتی دامەزراندنی ئەو ناوچە دژە فڕینە لەسوریا.
سەپاندنی ناوچەی دژە فڕین لەسوریا خەونی لەمێژنەی تورکیایە، بۆیە بەدەنگهاتنی ئەمریکا لەو ناوچەیە بەدەرفەت دەزانێت و هەوڵ دەدات لەڕێگای زلهێزەكانەوە ئەو خەونە بسەپێنن.
بیرۆكەی دامەزراندنی ناوچەی دژەفڕین لە باكوری سوریا، دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی 2011، بەڵام ئەوکات تورکیا تەنها وەکو باسێک بۆ وروژاندن ئەو پرسەی خستەڕوو، ئێستاش وەک پرسێکی جیدی دەیخاتەڕوو، و دەیەوێت بیکاتە مەرجی بەشدار بوون لەجەنگی دژە تیرۆر.
پارساڵیش ئاژانسی رۆیتێرز لەرێگای سێ دیپلۆماتکاری توركەوە ئەو زانیارییەی بڵاوکردەوە، کە ئەمریكا بە مەبەستی هاوکاریکردنی ئۆپۆزسیۆنی بەشار ئەسەد، ناوچەی دژە فڕین دەسەپێنێت، و خهریکی تاوتوێ كردنی لایهنه جۆراوجۆرهکانی ئهو ئەو هەنگاوەیە.
تورکیا ئەگەر دوێنێ لەرێگای دیلۆماتکارەکانیەوە ئەو پرسەی دەوروژاند، ئێستا لەرێی بەرپرسە هەرە باڵاکانییەوە باس و کار لەسەر ئەو پرسە دەکات، بەڵام بەربەستەکان لەئاستی ناوخۆیی تورکیاو سوریا، و لەئاستی هەرێمی و جیهانی بۆ ئەو خەونەی تورکیا کەم نین، لەبەرانبەر ئەوانەشدا چەندین فاکتەری هاوکار هەن، بۆ سەپاندنی ناوچەی دژە دفڕین لەسوریا و هاتنە دی ئەو ئامانجەی تورکیا.
ناوچەی دژەفڕین، لە وروژاندنەوە بۆ خستنە سەر مێزی گفتوگۆی جیهان
لەدوای دروستبوونی هاوپەیمانی دژە داعش، و چەند رۆژ لەمەوبەر، لەگەرمەی داواکاری جیهان بۆ بەشداری تورکیا لەو هاوپەیمانێتییەدا، ئەحمەد داود ئۆغڵو سەرۆك وەزیرانی توركیا، پرسی دروستکردنی ناوچەی دژەفڕینی وروژاندەوە، و پاساوی وڵاتەکەشی بۆ ئەو داوایە خستەڕوو، ئۆغڵۆ لە گفتوگۆیەكی تەلەفزیۆنیدا ووتی”هەر لێدانێكی ناوچەكانی سوریا لەلایەن هاوپەیمانانەوە، بەواتای هەڵاتنی چەندین ئاوارەی سوریایە بەرە و توركیا، توركیاش چیتر توانای وەرگرتنی ئەو هەموو ئاوارەیەی نییە و دەبێت لەناو سوریا شوێنێكی ئارام بۆ ئەو ئاوارانە دروست بكرێت”.
هەر لەو بەرنامەیەدا، داود ئۆغڵو دروستکردنی ئەو ناوچەیەی وەک شێوەیەک لەمەرجی وڵاتەکەی خستەڕوو بۆ بەشداری لەهاوپەیمانێتی دژ بەداعش، و وتی”هەتا فشاری ئەو هەموو ئاوارەیەمان لەسەر كەمنەكەنەوە، چۆن توانامان دەبێت بەشێوەیەكی كارا بەشداری كردە نێودەوڵەتییەكان ی دژی داعش بكەین”.
هەر لەو بارەیەوە، رەجەب تەیب ئەردۆغان سەرۆک کۆماری تورکیا، لەكاتی بەڕێكەوتنی بۆ ئەمریكا، بۆ بەشداری لە كۆبوونەوەی نەتەوە یەكگرتووەكان، جەختی كردەوە كە شەڕی داعش تەنیا بە لێدانی هەوایی ناكرێت، بەڵكو دەبێت رەهەندە مرۆیی و سیاسی و هەواڵگری و زەمینییەكانیش بگرێتەوە. مەبەست لە رەهەندە مرۆییەكەش، دابینكردنی شوێنێك بوو لەناو سوریا بۆ ئاوارەكانی ئەو ووڵاتە، چونكە وەك ئەو ووتی، هاتنی ئە هەموو ئاوارەیە كاریگەری نەرێنی جۆراوجۆری لە دۆخی توركیا كردووە.
ئەردۆغان وەك پیشاندانی بەڵگە بۆ پێویستی سەپاندنی ناوچەی دژەفڕین لە سوریا، لە گرنگی هاریكارییە مادییەكانی یو ئێن بۆ ئاوارەكانی ناو سوریای كەمكردەوە و ووتی “یو ئێن تەنیا 150 ملیۆن دۆلاری داوەتە ئێمە، لەكاتێكدا ئێمە 4 ملیار دۆلارمان بۆ ئە ئاوارانە خەرجكردووە”.
لە ئەنجامی قسەکانی هەردوو سەرۆک وەزیرو سەرۆک کۆماری تورکیا، چاودێران پێیانوایە توركیا دامەزراندنی ئەو ناوچە دژەفڕینە، دەكاتە مەرجی پشتیوانی هاوپەیمانێتی دژە داعش، و هەتا ئەو داخوازییەی جێبەجێ نەكەن، پێناچێت رێگا بدات بنكە سەربازییەكانی ووڵاتەكەی، بخاتە خزمەتی ئەو فڕۆكانەی لە جەنگی دژ بەداعشدا بەکار دەبرێن.
لەلایەکی ترەوە میدیا تورکییەکان، قسەکانی ئەردۆگانیان والێک دایەوە، کە ویستەکانی تورکیا، لەسوریا، تەنها بەدروستکردنی ناوچەی دژە فڕین ناوەستێ، بەڵکو بەنیازە شەڕی دژ بەداعش بەرفرەوانتر بکات بۆ شەڕی دژە تیرۆر و لەڕێیەوە زەربە لەبەشیک لەنەیارەکانی بدات،رەجەب تەیب ئەردۆغان لە لێدوانێكدا بەرلەوەی بگاتە كۆبوونەوەكەی یو ئێن لە نیویۆرك، ووتی “نابێت شەڕی دژە تیرۆر تەنها لە شەڕی دژی داعشدا كورت بكرێتەوە، بەڵكو دەبێت شەڕەكە هەموو رێكخراوە تیرۆریستییەكان بگرێتەوە”. میدیا توركییەكان لە شیكارییەكانیاندا ئەم بەشە لەقسەکانی ئەردۆگان والێکدەدەنەوە، كە مەبەستی ئەردۆغان ئەوە بووە لەم شەڕەدا، پەیەدەش لاواز بكرێت.هەروەها توركیا داوای ئەوەشی كردووە، لە شەڕی دژە داعشدا، پشتیوانی پەكەكە نەكرێت و رێگا نەدرێت چەكی پێبگات، تەنیا لەبەرئەوەی دژی داعشە.
بەربەستەکانی بەردەم سەپاندنی ناوچەی دژە فڕین
１– ئەو ناوچەیەی دەخرێتەڕوو بۆ ئەوەی وەک ناوچەی دژە فڕین دیاریبکرێت، گەلێ بەرفراوانە، بەجۆرێك درێژایی سنووری توركیا – سوریا 900 كیلۆمەترە، ئەو سنورە بەرفرەوانەش دروستكردنی ناوچەی دژەفڕین سەخت تر دەکات، چونكە ژمارەیەكی زۆری سەرباز و جبەخانەو ئالیەتی چاودێری گەورەی دەوێت. وەك زانراویشە توركیا ئێستا بۆ روبەڕووبوونەوەی ئەم گومانە، پێی باشە هەموو سنوورەكە نەكرێتە ناوچەی دژەفڕین، بەڵكو لە دوو ناوچەی سنوورییدا جێبەجێ بكرێت.
２– سەپاندنی ئەم ناوچەیە، ناڕەزایی سەختی سوریا و ئێران و رووسیای لێدەكەوێتەوە و توركیا نایەوێت راستەوخۆ بچێتە بەرەی دژی ئێران و رووسیا. بۆ چارەی ئەمەش دەستیكردووە بە لۆبیكردن تا ئەنجومەنی ئاساییش پرۆژەكە پێشنیار بكات، لەرێی ئەو ئەنجومەنەوە کاری بۆ بکرێت، هەروەك چۆن پێشتر ناوچەی دژەفڕینیان لە عێراق و یوگوسلاڤیا سەپاند.
３– دروستكردنی وەها ناوچەیەك، بەزیانی پەکەکە تەواو دەبێت، چونکە چیتر دەرفەتی ئەوەی نامێنێ بەتەنها حاکمی ناوچەکانی کوردستان بێت، ئەو ناوچەیە دەبێتە جێی هەموو هێزە ئۆپۆزسیۆنەکانی سوریا، بەو هێزە کوردییانەش کە رێگرییەکانی پەکەکە، پەیەدە، لەناوچەکانی خۆی ئاوارەی کردوون، ناوچەکە دەبێتە ناوچەیەكی پارازێراوی نێودەوڵەتی و جیهان یان بەرەی دژە داعش، چاودێری و رابەرایەتی دەگرنە دەست، بۆیە ئەگەر هەیە وەک پەرچەکردار، پەكەكە گفتوگۆكانی ئاشتی لەگەڵ توركیا بوەستێنێت دوور نییە كۆتایی بە پرۆسەی ئاشتی بێت لەو وڵاتە و باجی ئەمەش بۆ توركیا گران دەبێت.
وەک ئەوەی لەیەکەم کاردانەوەی داواکەی ئەردۆگاندا، پەکەکە بەتوندی ئەو داخوازییەی رەتکردەوەو هۆشداری دایە تورکیا لەوەها هەنگاوێک.
لایەنە هاندەرەکان بۆ سەپاندنی ناوچەی دژە فڕین
１- ئەمریکا نایەوێ چالاکییە سەربازییەکانی لەدژی داعش، بەقازانجی حکومەتی بەشار ئەسەد بشکێتەوە، دەیەوێ هێزەکانی ئۆپۆزسیۆنی سوریا، لەبەرانبەر بەشار ئەسەددا بەهێزبن و سودمەندی یەکەم بن لەهێرشە ئاسمانییەکان بۆ سەرداعش، سەرکەوتنی ئەو هێزانەش بەوە دێتە دێ کەناوچەیەکی ئارامیان هەبێ، تێیدا هەست بەدڵنیایی بکەن، ئەوەش پاڵنەرێکی گەورە دەبێت بۆ ئەمریکا و بۆ جدی بیرکردنەوەی لەو داخوازییەی تورکیا.
２- لەمێژ ساڵە تورکیا هاوپەیمانی گرنگی ئەمریکا بووە لەناوچەکە، ئێستاش بۆ ئەمریکا گرنگە، تورکیا بەشداری ئەو هاوپەیمانێتییە بێ کە لەدژی داعشە دروست بووەو ئەمریکا سەرۆکایەتی دەکات، هەروەک گرنگە تورکیا دەرگای فرۆکەخانەکانی واڵابکات، بۆ ئەنجامدانی چالاکی سەربازی دژ بەداعش لەرێگایانەوە، سنورەکانی بکاتەوە بۆ گەیاندنی هاوکاری بە ئۆپۆزسیۆنی سوریا، ئەمەش بەپاڵنەرێکی تر هەژمارە بۆ گوێگرتنی ئەمریکا لەو داخوازییەی تورکیا.
３- بەکارهێنانی هێز لەلایەن ئەمریکاوە بۆ کێشە ناوخۆییەکانی سوریا، بێ گەڕانەوە بۆ ئەنجومەنی ئاسایش و پرسکردن بەهیچ وڵاتێکی ناوچەکە و گوێگرتن لەرەخنەکانی روسیا، دڵنیایی ئەوەی داوەتە روسیاو ئێرانی پشتیوانی سەرسەختی رژێمی ئەسەد، کە ئەگەر ئەمریکا ناچاربکرێت، پەنا بۆ زۆر کارتی تر دەبات، لەدەرەوەی ئەنجومەنی ئاسایش و کاریگەریی ڤیتۆی روسیا، بۆیە بۆ رێگری لەدروستبوونی ناوچەیەک لەژێر دەسەڵاتی هاوپەیمانانی ئەمریکا لەسوریا و بۆ خستنە ژێر دەسەڵاتی ئەنجومەنی ئاسایشی، ئەو ناوچەیە، چاوەڕوانکراوە ئەو دوو وڵاتەش لەبەرانبەر هەندێ ناوچەی سوریا و بۆ مانەوەی دەسەڵاتی ئەسەد نەرمی بەرانبەر بڕیارێکی لەو شێوەیە بنوێنن.
４- ئەو هەوڵە سەرکەوتووەی روسیا لەدابڕینی بەشێک لەوڵاتی ئۆکرانیا/ نیمچەدوورگەی قرم، بەبێ گەرانەوە بۆ نەتەوە یەکگرتووەکان بەقازانجی خۆی، هاندەری ئەمریکا دەبێت، کەبەشێک لەخاکی سوریای نزیک لەسیاسەتی روسیا داببڕی بەقازانجی سیاسەتەکانی خۆی، ئەویش وەک وەڵامێک بۆ ئەو هەوڵەی روسیا، کەوەکو تەحدای ئەمریکاو ئەروپا هەژمارکرا.
５- هەژماربوونی هێزەکانی پەیەدە/ یەپەگە بەهاوپەیمانی رژێمی ئەسەد، و لەرێیەوە بینینی ناوچەکانی ژێر کۆنترۆڵی پەیەدە، بەدرێژکراوەی هەژموونی حکومەتی ئەسەد، هەروەها هاو سنوریی ئەو ناوچانە لەگەڵ تورکیا، هەرێمی کوردستان و عێراق، یەکێک لەهاندەرەکانی ئەمریکا دەبێت، کە جدی تر بیر لەپێشنیارەکەی تورکیا بکاتەوە، تا لەو رێگایەوە، هەم دڵی تورکیا رازی بکات، هەم سنورەکانی نێوان سوریا عێراق کۆنترۆڵ بکات.
６- بێزاری بەشێکی زۆر لەحزبە کوردییەکانی رۆژئاوای کوردستان لەسیاسەتەکانی پەیەدە، و بێهیوابوونیان لەرزگاربوونی ناوچەکانیان لەدەستی ئەسەد، بەرای ئەوان بەهۆی نزیکی پەیەدە لەرژێمی سوریا، یەکێک لەپاڵنەرەکانی ئەو حزبانە دەبێت کەپشتیوانی لەدروستبوونی ناوچەی دژە فڕین بکەن، وەک ئەوەی پاڵنەریان بوو بۆ رێککەوتن، یان نزیکبونەوەیان لەگەڵ هێزەکانی ئۆپۆزسیۆنی سوریا.
بەرژەوەندییەکانی رۆژئاوای کوردستان لەئەگەری دروستبوونی ناوچەی دژە فڕین
１- رێککەوتنی زارەکی نێوان پەکەکە و رژێمی ئەسەد کە بەڕای حزبە سیاسییەکانی رۆژئاوای کوردستان، رێککەوتنی زارەکییەو رێککەوتنێکی نوسراو نییە، کە ئایندەی رۆژئاوا گەرانتی بکات، بەدامەزراندنی ناوچەی دژە فڕین کۆتایی پێ دێ و ئەو بەشەی وڵات لەدەسەڵاتی ئەسەد دادەبڕێت و دەکەوێتە ژێر چاودێری هێزی نێو دەوڵەتی.
２- تاکڕەوی حزبێکی کوردی لەبەڕێوەبردنی ئەو بەشەی وڵات کۆتایی پێ دێ، دیموکراسی و کرانەوەی زیاتر روو لەو بەشەی وڵات دەکات. چاودێری رێکخراوو میدیا نێودەوڵەتییەکان زیاتر دەبێت، دەرگا لەبەردەم ئازادی چالاکی و خەباتی سیاسی کورددا زیاتر دەکرێتەوە. سیاسییە ئاوارەبووەکانی کورد بەهۆی تاک ڕەوی حزبی دەسەڵات بەدەستی رۆژئاواوە کۆتایی پێ دێ، چالاکوانانی سیاسی بەئازادی زیاترەوە دەست دەکەنەوە بەخەبات لەژێر پاراستن و چاودێری نێودەوڵەتیدا.
３- هێزەکانی رۆژئاوای کوردستان، بەپیادەکردنی هەمان ئەزموونی باشوری کوردستان، کەلەساڵی 1991 کەوتە ژێر پاراستنی نێودەڵەتی، دەتوانن ئایندەیەکی پڕ دڵنیایی بۆ وڵات و مافی کوردانی ئەو بەشەی وڵات بەدیبهێنن.
４- گەڕانەوەی ئاوارەکانی رۆژئاوای وڵات بۆ زێدی خۆیان، گەشتنی هاوکاری مرۆیی زیاتر و باشتر پێیان لەناو ماڵ و ناوچەکانی خۆیاندا.
５- زیاتر کرانەوەی سنورەکانی بەرووی باشوری کوردستان و کەڵوەرگرتنی زیاتر لەئەزموونی باشور و هاوکارییەکانی بۆ پێشخستن و ئاوەدانکردنەوەی رۆژئاوای کوردستان.
６- هەبوونی حکومەتی کوردستان و هاوسنور لەگەڵ رۆژئاوای کوردستان، دەبێتە هاوکارێکی گەورە بۆ سەرخستنی خواستەکانی کورد لەرۆژئاوا. لەکاتێکدا کەناوچەی دژە فڕین لەعێراق سەپێنرا، باشوری کوردستان ئەو چانسەی ئەمرۆی رۆژئاوای نەبوو، هیچ وڵاتێکی هاوسنوری نەبوو، کە کورد تێیدا دەسەڵاتدار بێت و خەمخۆری بێت.
مەترسییەکانی سەر رۆژئاوای وڵات، لەئەگەری دروستبوونی ناوچەی دژە فڕین
１- کۆبونەوەی هەموو هێزە ئۆپۆزسیۆنەکانی سوریا لەو ناوچەیەو پیلانرێژی بۆ کۆنترۆڵکردنی یەکجارەکی ئەو ناوچەیە.
２- کۆبونەوەی ئاوارەکانی سوریا لەو ناوچەیەو جێگیربوونی زیاتریعەرەب لەناوچەکوردییەکان و رەگداکوتانیان لەئەگەری درێژبونەوەی ماوەی دەسەڵاتی ئەسەد، لەسوریا.
بەرژەوەندییەکانی تورکیا لەدروستکردنی ناوچەی دژەفڕین
１- سەرکەوتنی سیاسەتی پارتی دەسەڵاتداری تورکیا لەبەرانبەر نەیارەکانی لەسەر ئاستی ناوخۆی وڵات.
２- سەلماندنی واقیعبینی سیاسەتی تورکیا لەسەر ئاستی ناوچەکە.
３- لەبەریەکهەڵوەشاندنەوەی هەوڵەکانی پەکەکە لەسوریا
کەبەرای تورکیا ئەو حزبە بەهاوکاری حکومەتی ئەسەد، دەیەوێ لەرۆژئاوای کوردستان، هێزەکانی جێگیربکات و چەکدارەکانی بەناوی یەپەگەوە جێ بکاتەوە، تا لەئەگەری باسکردن لەچەکدانانی پەکەکە، لەمیانی پرۆسەی ئاشتەوایی تورکیا، هیچ زیانێک پەکەکە نەگات و تەنها بەشێوەیەکی رەمزی و وەک رێزگرتن لەبانگەوازی ئۆجەلان، کە لەو بارەوە چاوەڕوانکراوە، بەدەم ئەو داخوازییەوە بچێت.
４- بەرفرەوانبونی زیاتری هەیمەنەی ئەو وڵاتە لەناوچەکەدا.
５- لاوازکردنی بەرەی ئێرانی لەسوریاو لەبەرانبەردا بەهێزبوونی هاوپەیمانەکانی تورکیا.
６- کەمبونەوەی فشاری، زۆریی ژمارەی ئاوارەکانی سوریای لەسەر تورکیا.
７- دروستبونی بەرژەوەندی ئابوری تورکیا لەسوریا.
ئەنجام چی دەبێت و چی بکرێت:
زۆربەی خوێندنەوەکان بەو ئاراستەیەن، کە هاندەرەکانی ئەمریکا زۆرن بۆ بەدەمەوەچوونی داخوازییەکەی تورکیاو سەپاندنی ناوچەی دژە فڕین، و بەهێزکردنی ئۆپۆزسیۆنی سوریا.
لەوەها دۆخێکدا ئەگەر کورد یەک ریز نەبێ، و رێزەکانی رێک نەخات، ناوچەی دژەفڕین زیانی گەورە، بەر رۆژئاوای کوردستان و خاک و نەتەوەکەی دەکەوێت، چاوەڕوانکراوە هیوای ئازادبوونی رۆژئاوای کوردستان لەبار ببرێت.
بەڵام یەک هەڵوێستی و یەکگرتوویی هێزە کوردییەکان، هەموو ئەو ئەگەرانە پێچەوانە دەکاتەوە، دامەزراندنی ناوچەی دژە فڕین، دەکاتە دەرفەتێکی گەورە بۆ رزگاربوونی رۆژئاوای کوردستان، لەژێر دەسەڵاتی ئەسەد و لەدایک بوونی ئایندەیەکی گەشی بەدودادێت بۆ کوردان.
یەکگرتووی هێزەکوردییەکان هاوکاتی کوردستانیبوونی خاکی ئەو بەشەی کوردستان و کوردبوونی خەڵکی ئەو ناوچانەش، هێزە ئۆپۆزسیۆنەکانی تری سوریا، ئەگەر لەوێش جێگربن، دەکاتە هێزی میوان، نەک خاوەن دەسەڵات، وەک ئەوەی هێزە ئۆپۆزسیۆنەکانی عێراق، ئەگەرچی خۆیان بەخاوەنی هەموو عێراقیش دەزانی، بەڵام لە دوای ساڵی 1991 ەوە تا رووخانی سەدام حسەین، هێزی میوان بوون لەکوردستان و نەبونە خاوەن ماڵ.
