تەوەری نوچەنێت
فەرماندەیی ئۆپەراسیۆنی دیجلە
کەرم چۆلی: کورد و هەڵوێست و ئۆپەراسیۆنی دیجلە
مالکی دەزانێت لە چ کاتێکدا پەیامەکانی بە کورد بگەیەنێت
پێکهێنانی فەرماندەی ئۆپەراسیۆنەکانی دیجلە لەلایەن مالیکی وڕادەستکردنی فەرماندەییەکەش بە کەسێک کە پێشتر لە سەردەمی ڕژێمی صەدام ئەفسەرێکی پلەبەرز بووە و تەنانەت دەستێکی باڵایشی لە پڕۆسەکانی ئەنفالکردنی خەڵکی کوردستاندا هەبووە، زیاتر لە مانایەک هەڵدەگرێ و زەنگێکی مەترسیدارە بۆ کورد بە تایبەتی لەم بارودۆخەی ناوچەکە.
ئەگەرچی بەپێی ڕێککەوتنی نێوان هەولێر و بەغداد ناوچە جێناکوکەکان بە هاوبەشی و هەماهەنگی بەڕێوە دەبرێن، گوایە تا مادەیی (١٤٠)ی دەستووری ئیراق جێبەجی دەکرێ، بەڵام لە ڕاستیدا کێشەکانی نێوان هەولێر و بەغداد لە ماوەی ساڵانی ڕابردوودا ڕوویان لە هەڵکشان بووە و کێشەکانیش نەک چارەسەرنەکراون بەڵکو زۆربەی جار هەوڵ دراوە بەدروستکردنی قەیرانی نوێ قوڵتر بکرێن.
لەسەرەتایی دروستبوونی فەرماندەیی ئۆپەراسیۆنی دیجلە، هەندێک بەرپرسی کورد لێدوانی ئاگرینیان دەدا و گوایە بە هیچ شێوەیەک قبوڵی ناکەن ئەو فەرماندەییە پێکبهێنرێ، بەڵام ئەوەی دیارە و ناشاردرێتەوە لەو قەیرانەشدا کورد نەک یەک دەنگ و یەک هەڵوێست نەبوون و نین! بەڵکو لەسەر بنەمایی ئاگرە سورە لێم دوورە مامەڵەیان کردووە و لەسەر ئاستی هەرێمیش دابەشی دوو جەمسەری دژ بە یەک بوونەتەوە.
بویە ئەگەر سەیری هەنگاوەکانی ڕاگەیاندنی ئەم فەرماندەییە بکەیـن ،دەبینین هەنگاو بە هەنگاو چووەتە پێشەوە و بە هیچ شێوەیەکیش حکومەتی ئیراقی گوێی بە ناڕەزاییەکانی کورد نەداوە، سەرەتا کە لە مانگی تەمووز باسی پێکهێنانی ئۆپەراسیۆنەکانی دیجلە کرا لایەنی کوردی ڕازی نەبوون و پارێزگاری کەرکوک رایگەیاند ھەوڵەکانیان بۆ ھەڵوەشاندنەوەی فەرماندەیی ئۆپەراسیۆنی دیجلە بەردەوام دەبێت و لەوبارەیەشەوە بەڵێنی باشیان لە نوری مالیکی سەرۆک وەزیران وەرگرتووە! مالیکی وەعدی داوە و دەستبەرداری بووە، لە دوای کۆبوونەوەکەی نوێنەرانی وەزارەتی پێشمەرگە و حکومەتی ئیراقیش، جەبار یاوەر وتی: جەختمان لەوەکردەوە کە کەرکوک و ناوچە دابڕێنراوەکان بارودۆخێکی تایبەتی ھەیە و نابێت ئەو فەرماندەییە ھیچ پەیوەندییەکی بە کەرکوکەوە ھەبێت! بەڵام کەچی کەرکووک و دیالە و سەلاحەدینیش خرانە ژێر دەسەڵاتی فەرماندەیی دیجلە و کوردیش هەر دەڵێ قبوڵی ناکەیـن!.
بەداخەوە وادیارە ههوڵهکانی کورد زۆر سستن و ئهوهی تێبینی دهكرێ، تا ئێستاش لایهنه كوردییهكان ههڵوێستێكی یهكگرتوویان نییه سهبارهت به هێزی ئۆپەراسیۆنەکانی دیجله و چارهنووسی خهڵكی كهركوك و ناوچە دابڕاوەکانی تر، چونكه ئەگەر حکومەتی ئیراق هێز له كهركوك یان لە ناوچەکانی موسڵ کۆبکاتەوە و مەبەستی هەڕەشەکردن بێت لە هەرێمی کوردستان، ئەوا بێگومان مهترسی بۆ سهر ههموو كوردە نەک حیزبێکی دیاریکراو, بۆیه کورد پێویستی به كۆ دهنگی و ههڵوێستێكی روون و یەکگرتوو ههیه، كه ههموو هێز و لایەنە سیاسییەکانی كوردستان به ئۆپۆزسیۆن و دهسەڵاتەوە سازش له سهر خاکی کوردستان نهكهن و بە ئاشکرا ههڵوێستیان بەدهسهڵاتدارانی بهغداد بڵێن.
بەڵام وادیارە بڕیارەکانی مالکی پەیوەندییەکی زۆری بەپهرتهوازهی ناوماڵی كوردهوه هەیە، كه ڕێگای بۆ خوشكردووە بهو شێوهیه مامهڵه لهگهڵ کورد دا بكات، مالکی دەزانێت لە چ کاتێکدا پەیامەکانیشی بە کورد بگەیەنێت، لە کاتێکدا بۆ ماوەیەکی درێژ کورد بایکوتی بەغدادی کرد، لە پڕێکدا بڕیاریدا لە جیاتی وەفدێک دوو وەفد پێکەوە بنێرێتە بەغداد، بەڵام مالکیش جوان وەڵامی ئەو شاندانەی کوردی بۆ بەغداد دایەوە کاتێک ڕاگەیاندنی ئۆپەراسیۆنەکانی دیجلەی دواخست بۆ کاتی سەردانەکەی جووت وەفدەکەی کورد بۆ بەغداد و لە کاتی گفتوگۆی نێوان وەفدەکانی هەرێم و حکومەتی بەغداد دەست پێکردنی ئۆپەراسیۆنەکانی دیجلەش ڕاگەیەندرا و ئەویش وەکو فشارێک بۆ لەسەر کورد کەچی دوای گەڕانەوەی وەفدە کوردییەکانیش خۆیان وتیان بە هیچ شێوەیەک باسیان مەسەلەی کەرکوک و پێکهێنانی ئۆپەراسیۆنەکانی دیجلە نەکردووە و تەنانەت بەقسەی خۆیان مالکی ئامادەنەبووە باسی پێشمەرگەیان لەگەڵدا بکات!.
لەڕاستیدا دەبوایە خاڵی جهوههری گفتوگۆکانی کورد لەگەڵ حکومەتی بەغداد باسی چارهنووسی كهركوك و كێشهكانی ئهو ناوچانهی کوردستان بووایە، کە بە نەزانین سەرکردەکانمان دانیان پێداناوە ناوچەی کێشە لەسەرن و چارەنووسیانی خستووتە ناو گەمەیەکی نادیارەوە، نەک مەسەلەی زیادکردنی ناردنی نەوت لە ڕێگای بەغدادەوە!.
پرسیاری گرنگ ئەوەیە ئایا کاتی ئەوە نەهاتووە لایەنە سیاسییەکانی کوردستان لە جیاتی بەرژەوەندی حیزبی و شەخسی خۆیان بیر لە بەرژەوەندی گشتی میللەت بکەنەوە و لە مەسەلە نیشتیمانییەکاندا هاو هەڵوێست بــن؟ ئایا کەی سیاسییەکانمان دەتوانن دوست و دوژمنەکانی کورد لە یەک جیا بکەنەوە؟ چونکە ئەگەر پەرتەوازەی و ئەم دابەشبوونەی کورد بەسەر جەمسەرە جیاوازەکاندا بەردەوام بێت، بەدووری نازانم مالکی بڕیار بدات هەولێر و سلێمانیش بخرێنە ژێر فەرمانی ئۆپەراسیۆنەکانی دیجلەوە و لێدوانەکانیشی ئەوەمان پێدەڵێن کە بۆ ئەم بڕیارە چاوەرێی دەرفەتی گونجاوە، بەتایبەتی کە دەڵێ: سوپای ئیراق زیاتر لە سوپای تورکیا مافی ئەوەی هەیە لە ناو خاکی هەرێمی کوردستاندا بوونی هەبێت! لەم قسەیەشیدا چاکی پێکاوە.
پرسی نوچەنێت:
لە گەرمەی گرژییەکانی نێوان هەرێم و بەغدا، حکومەتی نوری مالیکی دامەزراندنی فەرماندەیی ئۆپەراسیۆنی دیجلەی راگەیاند، بەپێی وتەی بەرپرسانی کورد راگەیاندنی ئەو فەرماندەییە، بە بێ رەزامەندیی پەرلەمان و پێهاتەکانی ئەنجوومەنی وەزیران بووە و لادانە لەدەستوری عێراق و پێشێلکردنی مادەی ١٤٠ ە، لە سەرەتای راگەیاندنی، ئەرکی فەرماندەییەکە لە ئەستۆگرتنی ئەمنیەتی هەریەك لەپارێزگای كەركووك و دیالە بوو، دواتریش بەفەرمانێكی دیوانی سەرۆكایەتی ئەنجومەنی وەزیرانی عێراق پارێزگاری سەلاحەددینیش بەسترایەوە بەئۆپەراسیۆنەكانی دیجلەوە. بەپێی ئەرکەکانی فەرماندەیی دیجلە، دۆسیەی ئەمنی لە پارێزگارو ئەنجومەنی شارەکان وەردەگیرێتەوە.
پارێزگاری کەرکوکیش لەو بارەوە دەڵێت، ئەو هەنگاوانە نا یاسایی و نا دەستورین و نابێت قبوڵبکرێت.
پرسی نوچەنێت بۆ رۆشنبیران لەو بارەوەیەوە ئەوەیە، کە ئاخۆ خوێندنەوەیان چییە، بۆ دامەزراندنی فەرماندەیی ئۆپەراسیۆنەکانی دیجلە و دەستبەسەرداگرتنی هەموو دەزگا ئەمنییەکانی کەرکوک، و ناوچە دابرێنراوەکان؟، ئایا فەرزکردنی ئەم فەرماندەییە سەربازییە بەسەر کەرکوک و ناوچە دابڕێنراوەکانی کوردستان، بەبێ پرسی کورد هۆکارەکەی چییە؟ غیابی کورد؟ لاوازی کورد؟ یان چی؟ مەترسی چییە؟.
