عێراق و كوردستان لهدوای ئازادكردنی موسڵ
بەهرە حەمەڕەش: پرۆسهی ئازادكردنی موسڵ دهستپێكراوه، ئایا ئهو گرفتانهی دوای ئازادكردنی موسڵ بۆ كورد دێنه پێش چین و چاوهڕوانی چی دهكرێت ؟
نهمانی داعش لهموسڵ، نهمانی مهترسییه لهسهر كوردستان ؟
لهڕووی سیاسی و جوگرافی و سهربازییهوه، هیچ مهترسییهك لهدوای نهمانی داعش لهموسڵ چاوهڕوانكراوه بۆ كوردستان ؟ ئهگهر چاوهڕوانكراوه ئهو مهترسیانه چین ؟
ئایا سێبهر و مهترسی ئیسلامی توندڕهو لهسهر كوردستان نامێنێت ؟
كورد دهبێت چۆن خۆی ئامادهبكات بۆ قۆناغی دوای داعش لهموسڵ ؟
چی بكات بۆ ئهوهی ئهو مهترسیانهی ههستپێكراون كهم بكرێنهوه ؟
پهیوهندییهكانی ههولێرو بهغدا چۆن دهبن و دهبێت چۆن بن؟
عیراق و کوردستان دوای شەڕی ئازادکردنی موسڵ؟
توانا ئەحمەد:
ئازادكردنی موسڵ تەنیا پرۆسەیەكی سەربازی نییە، بەڵكو هاوتەریبی ئەو جوڵە سەربازیە، پڕۆژەیەكی سیاسیش هەیە، واتا شەڕەكە لەپێكدادانێكی سەربازیەوە درێژدەبێتەوە بۆ بەریەكکەوتنێكی سیاسی تازە، بۆیە بەبڕوای من یەكلابونەوەی چارەنوسی موسڵ، لەروی سەربازەیەوە دەسپێكی قۆناغێكی سیاسی تازەیە، لەگەڵ كۆتایهاتنی بەریەكەوتنی سەربازی دەگۆڕێت بۆ ململانێیەكی سیاسی توند.
لەو قۆناغە تازەیەدا، حكومەتی عیراق بەرپرسە لەوەی دەست بۆ ئەو قەیران و كەموكورتیە هەیكەلیانە ببات، كەوادەكات عیراق ببێتە ژینگەیەكی لەبار بۆ لەدایك بونی هێزی توندڕەو، چونكە دەركەوت كۆمەڵگەی عیراقی ئەوەندەی پڕۆژەیەكە بۆ توندوتیژی و زەبروزەنگ، كۆمەڵگایەك نییە بۆ پێكەوە ژیان و حوكمڕانیەكی مەدەنی كەلەمیانەی ململانێیەكی شارستانیانە رێگە بەجیاوازیەكان بدات گوزارشت لەخۆیان بكەن، دەركەوتنی ئەو هێزە تیرۆرستانە لەعیراقدا چەند دەچێتەوە سەر ئاین، هێندەش ئەو واقیعە كۆمەڵایەتی و سیاسییە لێی بەرپرسە، كە جگە لەبرسیبون و نادادی و نەبونی دەرفەتی یەكسانی ژیان بۆ هەموو هاوڵاتیان، شتێكی تری بەرهەمنەهێناوە.
حكومەتی عیراق، بەرپرسە كۆتایی بەو تراژیدیا سەختەی ژیانی هاوڵاتیان بهێنێت، بەرپرسە لەوەی لەو خەسڵەتە مەزهەبی و ئاینیە رزگاری ببێت، كە لەسەر باڵادەستی شیعەو پەراوێزخستنی ئەوانی تر دامەزراوە، بەتایبەتی سونە.
جگە لەوەش عیراق، ئێستا لەساتەوەختێكی تەواو جیاوازدایە بە بەراورد لەگەڵ 2003، قۆناغی 2003 لەسەر بنەمای یەكریزی نێوماڵی كوردو نێوماڵی شیعەو، دواتر هاوپەیمانێتی هەردوكیان بۆ حوكمڕانیكردنی عیراق و پشتیوانی ئەمریكا و دابەشكردنی خێروبێری عیراق لەنێوخۆیان وەستابوو، بەڵام ئێستا كورد و شیعە یەكڕیزی ماڵی خۆیان دۆڕاندوە، پرۆسەی حوكمڕانیش لەبەردەم زەبری قەیرانی سیاسی و درایی بەرونی كەنەفت بوە، بۆیە دەكرێ قۆناغی دوای موسڵ، قۆناغی رێكخستنەوەی پەیوەندی كورد بێت بەدەوڵەتی عیراقەوە، لەهەمان كاتیشدا رێكخستنەوەی پەیوەندیەكانی لەئاستی ناوخۆشدا، چونكە كۆتایی داعش بەدڵنیایی كۆتایی زنجیرەی قەیرانەكان نییە، بەڵكو سروشتی بەشێك لە قەیرانانە بەسەختی دەگۆڕیت و رەنگە بەشێكیان رەهەندی توندتر وەربگرن، بەتایبەتی هاوڵاتیانی كوردستان، حكومەتی هەرێم سەختتر دەخەنە بەردەم بەرپرسیارێتی چارەسەركردنی كێشە دارایی و خزمەتگوزاریەكان و داوای زیاتری شەفافیەت و دادپەروەری بكەن، واتا هەرێمی كوردستان، دەبێ بەدیوێكدا بەوردی بچێتەوە سەر پڕۆژەی چارەكردنی قەیرانە سیاسی و ئابوریە ناخۆیەكان، لەلایەكی تریش خۆی بۆ جۆرێكی تری پەیوەندی لەگەڵ عیراق ئامادە بكات، بەتایبەت كەدیار نییە سونەكان دوای داعش و رزگاركردنی موسڵ لەچ فۆرمێكی تازەی سیاسی و سەربازیدا بەرجەستە ئەبن، شوێندەستی كەنداو –و- وڵاتانی تری بەرەی سونە بەسەر پڕۆژەو خەونی ئەوانەوە چ ئەبێت، ئەمانە كورد ئەخاتە بەردەم پرسیارو ئەگەری جۆراوجۆر، كەوەڵامدانەوەیان ئێستا ئاسان نییە، بەڵام ئەوەی گرنگە، پێویستە كورد لەئێستاوە بەرەی ناوخۆ بۆ ئەو شەڕە لەداهاتوو سازبدات، پێویستە سەرجەم كێشە ناوخۆیەكان بەجورئەتێكی زۆرەوە چارەبكات و، زەمینەی هەماهەنگیەكی راستەقینە بۆ ئەگەرەكانی داهاتوو برەخسێنێت.
یەكێك لەو هەڵەو كەموكورتیانەی قۆناغی داهاتو، ئەوە بوو كورد سەنگەری بەغدای جێهێشت، لەبری ئەوەی بەغدا سەنگەری پێشەوەی شەڕەكانی بێت، پاشەكشەی كرد بۆ هەولێر، بەرای من ئەمە هەڵەیەكی کوشندەبوو، بۆیە ئێستاو داهاتو پێویستە كورد لەگەڵ بەغدا، هەموو ئەو قەیرانە هەڵواسراوانە بەرونی چارەسەر بكات و خۆیشی یەكلایی بكاتەوە ئایا لەچوار چێوەی عیراقدا ئەمێنێتەوە یان نا، كورد بەلای هەر سیناریۆیەكدا بشكێتەوە، ئەبێ لەگەڵ بەغدا یەكلای بكاتەوە، بۆیە بەغدا پایتەختێكی گرنگ دەبێت سەبارەت بەكورد لەهەموو ئەگەر و قۆناغەكاندا، لەئاستی ناوخۆش پێویستە پاشەكشە بەو قەیران و گرفتە سیاسی و ئابوریانە بكەین، كە پرسیاری جددی لەسەر هەرێم بەگشتی دروست كردوە، بەتایبەتی كاراكردنەوەی پەرلەمانی كوردستان دەروازەو دەستپێكی ئەو قۆناغەیە كەباسی ئەكەین، دیپلۆماتكارێكی خاوەن كاریگەری لەرۆژئاوا سەبارەت بەو دۆخە نالەبارەی كوردستان، جارێكیان وتی (كەس لەكورد ناگات، ئێستا ئێوە دو پایەتەخت، بەڵام هیچ وڵاتێكتان نییە) بۆیە لەبری پەرتەوازیی ماڵی كورد، تەنیا رێگە لەبەردەم لایەنە كوردیەكان و هەرێم بەگشتی تێپەڕاندنی ئەو قەیرانە سیاسیانەیە، بە ئاراستەی ئەنجامدانی چاكسازیەكی بنەڕەتی لەسیستمی سیاسی و حوكمڕانی و بەرقەراركردنی دادپەروەری و خزمەتكردنی هاوڵاتیان، بۆ پتەوكردنی متمانەی خەڵك بەحكومەت و پڕۆژەی داهاتوو هەرچیەك و لەهەر فۆرمێكدا بێت.
سەبارەت بەرۆڵی ئیسلامی سیاسی و كاریگەرییەكانی، كۆمەڵگای كوردی سەرەڕای هەندێ تێبینی كۆمەڵگایەكی لێبوردەیە، ژینگەیەك نییە بۆ هێزو كاراكتەری توندڕەوی سیاسی و ئاینی، رۆڵی كۆمەڵگاو كەرتە كۆمەڵایەتیە جۆربەجۆرەكان لەروبەڕوبونەوەی تیرۆر و تیرۆرستان كەم نیە، یەكێك لەخاڵە گرنگەكانی رێگریكردن لەتەقینەوەی خۆكوژی بەشاهیدی دەزگا ئەمنیەكان هاوڵاتیان خۆیانن، سەرەڕای ئەوەش هێزە ئیسلامیەكان لەكوردستان، جگە لەئەنسار و جوند، -بە لەبەرچاوگرتنی ئەدەبیات و رابردو هەندێ ریكۆردیان_ هێزی سیاسی توندوتیژو نابەرپرس نین، پێچەوانەی ئەمە، لەهەندێ قۆناغ گەر هەڵوێست و بۆچونیان لەهێزەكانی تر باشتر نەبوبێت ئەوا وەكو ئەوان بون، ئەوان بەگشتی لەچوارچێوەی پرۆسەی سیاسی و یاری دیموكراسی نمایشی خۆیان و بەرنامەو دیدی سیاسی خۆیان كردوە، بەكوردی گرەوی ئەوان لەسەر توندوتیژی و تیرۆر نەبوە، بەقەد ئەوەی بەفۆرمێكی ئیسلامی ململانێی ئەوانی تریان كردوە، سەرەڕای ئەوانەش شكستی بەهاری عەرەبیشیان بیرە، كە پڕۆژەی ئیسلامی سیاسی كەمتر لەساڵێك توشی هات.
بۆیە گەر دەسەڵاتی سیاسی لەكوردستان، بەوریایی و لەبەرچاوگرتنی سروشتی كۆمەڵگای كوردی و هێزە ئیسلامیەكانی رەفتار بكات، ئیسلامیەكان نەك هەڕەشە دروست ناكەن، بەڵكو _ بەهەموو تێبینیەكانەوە_ هێزێكی هاریكار ئەبن بۆ قۆناغی داهاتوو.
