نوچەنێت
ناوزڕاندن و بەکارهێنانی ناوی ژنان بۆ تەڵەی سیاسی، تا راددەیەک بۆتە کاری کەسانێک کە دەیانەوێت زەربەی سیاسی لەلایەنی بەرامبەر بدەن. بەبێ گوێدان بەوەی کە ئەمە هەڕەشە لەسەر ئاسایشی کۆمەڵایەتی دروست دەکات و ژن دەکات بە قوربانی. لە زۆربەی وڵاتانی دنیادا ئەوە هەیە، بەڵام بەپێی رەوش و دابونەریتی کۆمەڵگە. کاریگەرییەکەی گۆڕانکاری بەسەردادێت.
لە کوردستان، ناوە ناوە ئەم حاڵەتە دەبینرێت، چیبکرێت بۆ ئەوەی بەر بەم حاڵەتە بگیرێت؟ ئەم هەوڵە کاری کێیە؟ ئایا ئەوە نابێتە هۆی بڵاوبوونەوەی بێمتمانەیی لە کۆمەڵگەو زیاتر داخرانی؟ بۆ ئەم مەبەستە گفتوگۆمان لەگەڵ بەرپرسی رێکخراوی یەکێتی ئافرەتانی کوردستان د.ڤیان سلێمان، کردووە.
نوچەنێت: بۆچی لهشهڕی سیاسیدا پهنا بۆ بهكارهێنانی ژن دهبردرێ بۆ ناشیرینكردنی بهرانبهرهكهیان ؟ ئایا ئەوە عەقڵیەتی ئاینی؟ یان دابونەریت، کاریگەرییەکان چین؟
د:ڤیان: ئەمە پەیوەندی بە کلتوری کۆمەڵگەو چۆنێتی روانینی کۆمەڵگە هەیە بۆ ئافرەت و پێگەی ئافرەت، بە تایبەتیش تێڕوانینی کۆمەڵگە بۆ بەشداری ئافرەت لە کاری سیاسیدا، خودی بەشداری سیاسی ئافرەتیش نەوەک هەر لە کۆمەڵگەی کوردستانی بەڵکو لە زۆربەی کۆمەڵگەکاندا چەندین ئاستەنگی لە پێشە و چەندین هۆکار هەن کە هەماهەنگی یەکدیان کردووە، بۆ دوور خستنەوەی ئافرەت لە سیاسەت چ دەقە ئاینیەکان بێت یاخود دەقە فیکرییەکان لە رووی مێژووییەوە .
نوچەنێت: بۆچی دهبێت تۆمهتی ئهخلاقی بە رامبەری ژنان، لە هەر رووبەرووبونەوەیەکدا بهكاربێت؟
د.ڤیان: ئەگەر باس لە کۆمەڵگەی کوردستانی بکەین، دەبینین بەشداری ئافرەت لە کاروباری سیاسی دا تا رادەیەک رەگوریشەی مێژووی هەیە و، بە درێژایی بزووتنەوەی ئازادیخوازی گەلی کورد ئافرەت بەشداری ئەم بزوتنەوەیە بووە. لەم قۆناغەشدا لە هەرێمی کوردستان ململانێیەکی سیاسی ئازاد لە نێوان پارتە سیاسیەکاندا هەیە و ئافرەتیش تا رادەیەکی بەرچاو بەشدارە وەک ئەندام یاخود لە هەموو ئاستەکانی پارتە سیاسیەکاندا، هەندێک جاریش لەو ململانێ و گفتوگۆ سیاسیانەدا کە لە نێوان چالاکانی پارتە سیاسیەکاندا بەرێوە دەچێت هەروەک رێژەیەکی بەرچاویان لە پەرلەمان هەیە بە گشتی لە لایەن دەسەڵاتی سیاسیەوە زەمینە رەخساوە بۆ ئەوەی ئافرەت بەشداربن لە پرۆسەی سیاسی ، بەڵام بیرمان نەچێت کە بیرورای کۆمەڵی کوردەواریش ئاخنراوە بە دابونەریتی کۆمەڵایەتی و بە شێوەیەکی ناراست پشت ئەستور کراوە بە هزری ئاینی ، کە بیرورای باوی کۆمەڵگە پێکدەهێنن و، کۆمەڵێک کۆت و بەند بۆ ئافرەت دروست دەکەن ، جیاکاری رەگەزی رەگێکی قوڵی هەیەو لە هەموو بوارەکاندا بە تایبەت بواری سیاسی و کار بۆ دوور خستنەوەی ئافرەت دەکەن لە کاروباری سیاسیداو،پەرە بەو روانینە دەدەن کە پێیوایە پیاو بۆ سیاسەت و ئافرەت بۆ کاروباری ناو ماڵە ،کە ئەمەش سەرچاوە دەگرێ لە هزری پیاو سالاری.
ئەم هزرەش دەیەوێت ئافرەت لەناو جیهانبینی پیاو بێت و سەربەخۆیی کەسایەتی خۆی لە دەست بدات و دیدوبۆچونی خۆی بەلاوە بنێت هەموو هەوڵێکی خۆی بخاتەگەر بۆخۆگونجاندن لەگەڵ هزری دواکەوتویی کۆمەڵگە کە ئەمەش لە ئێستادا ناپەسەندە لە لایەن ئافرەتەوە ، ئافرەت ئەم کۆت و بەندەی شکاندوە وهۆشیارە بەرامبەر مافەکانی و هەموو هەوڵێک دەدات بۆ خۆ سەلماندن ، لەم پێناوەشدا چەندین ئافرەت دەبنە قوربانی ، هەموشی دەچێتە چوارچێوەی ئەو توندوتیژیانەی کە دەرهەق بە ئافرەت دەکرێن .
بۆیە دەبێت ئەم توندوتیژیانە کار نەکەنە سەر ئافرەت و پاشەکشەی پێ نەکەن ، دەبێت ئافرەت ئازا بێت و مرۆڤانە بژی و ئافرەت بونی نەبێتە بەربەست لە بەردەم خواستەکانی و ئەوە بزانێت کە لەوەها کۆمەڵگەیەکدا کە نەریتە دواکەوتوە کۆمەڵایەتیەکان تا ئێستاش باڵا دەستن تێیدا بەشداری کاری سیاسی بۆ ئافرەت ئاسان نییە و ئاستەنگی زۆری دێتەپێش ، مەسەلەکەش تەنها تایبەت نییە بەو ئافرەتانەی کە لە بواری سیاسیدا کار دەکەن ، ئەوەش نییە کە تەنها ئافرەت لە ململانێ سیاسیەکاندا دەکرێتە ئامانج بەڵکو لە شەری سیاسیەکاندا پیاویش دەکرێتە ئامانج، بەڵام مەسەلەکە ئەوەیە مرۆڤانە لە رووداوەکان ناروانرێ ،لە کۆمەڵگەی کوردستانیدا فۆکس لەسەر ئافرەتە و ئافرەت بون دەکرێتە ئامانج هەر بۆیە دەڵێم پەیوەندی بە کلتوری کۆمەڵگەوە هەیە.
كلتوریش لە چەندین ڕەگەزی جیاجیا پێكدێت وەك شارستانیەت و داب و نەریت و بەها و بیروڕا و ئاستی رۆشنبیری تاكەكانی ئەو كۆمەڵگایە بێ گومان ناتوانین ئەوە بگشتێنین كە كلتوری كۆمەڵگاكەمان ڕێگرە لە بەردەم هەر پێشكەوتن و كرانەوەیەك بە ڕووی تازەگەری و تێكەڵاوبوون بە كلتوری تر ، بەڵام هەندێك رەگەزی كلتوری هەن كە وەك ئاستەنگ ڕۆڵ دەبینن ئەو رەگەزانەش خۆیان دەبینن لە هەندێك دابونەریتی هەڵە و تێگەیشتنی هەڵە لە ئاین و لاوازی ئاستی رۆشنبیری تاك من لەگەڵ ئەوەش نیم کە کە کلتوری کورد کلتورێکی دژە ئافرەت بێت، بەڵام ئیمە کلتورێکی لەو شێوەیە سەپێنراوە بە سەرماندا، بەڵام وەک لە پێشتردا وتم دەبێت ئافرەت بوێر بێت و متمانەی بە خۆی و تواناکانی هەبێت و سازش نەکات لە مافەکانی خۆی .
دەبێت ئەوەشمان لەپێشچاو بێت کە گۆرینی ئەم تێروانینە بە تەنها ئەرکی ئافرەت نییە، بەڵکو ئەرکی پیاوە، ئەرکی حیزبە سیاسیەکانە، ئەرکی رێکخراوەکانی کۆمەڵگەی مەدەنیە لە نێویاندا رێکخراوەکانی ئافرەتان و ئەرکی کۆمەڵگەیە بە شێوەیەکی گشتی، بە تایبەت دەبێت حیزبی سیاسی رۆڵی گەورەی هەبێت لەم بابەتەدا ئەمەش هەنگاوی گەورەی دەوێ چونە ناو ململانێی دەوێ لەگەڵ فەرهەنگی پیاو سالاری کۆمەڵگە ، کە ئەمەش پرۆسەیەکی بەردەوام و درێژ خایانە و بە بروای من ئاسۆکانی دەرکەوتون و رۆژێک دێت کە ئەم فەرهەنگی توندوتیژی و جیاکاریە نامێنێت و ئافرەت بە تەواوی مافەکانی خۆی دەگات .
