نوچە.نیت. لە راگەیاندنەکانەوە
دوای دەستپێكردنی شەڕی عەرەبە سوننەكان لە عێراق، سووریا و یەمەن لە دژی ئەو گرووپانەی كە ئێران پشتگیرییان لێوە دەكات شەڕە تایفییەكانی ناوچەكە و هەوڵەكانی ئێران بۆ بەرفراوان كردنی بازنەی دەسەڵاتی خۆی بوونە جێگای سەرنج. شارەزایان ئاماژە بەوە دەكەن كە ئێران هەم لە سووریا و عێراق داعش و گرووپە توندڕەوەكانی دیكە هان دەدات و هەم رێگا بۆ ئەوە خۆش دەكات كە ئەو جۆرە گرووپانە بتوانن ژمارەیەك چەكداری زۆرتر بۆ لای خۆیان رابكێشن و زیاتر لەمەیش ئێران لە هەوڵی ئەوە دایە كە لەو ئاڵۆزییانەی بە دەستی ئەو گرووپانە لە ناوچەكەدا دروست كراون بۆ بەرفراوانتر كردنی بازنەی دەسەڵاتی خۆی سوود وەربگرێت. ئالەكس ڤاتانكا پسپۆڕی كاروباری ئێرانی ئینیستیتۆی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست لە واشینتۆن بە ئاژانسی ئانادۆڵی وتووه: “حاڵی حازر ئێران بە بەراوەرد لەگەڵ چەند ساڵی رابردوو لە بواری جیۆپۆلیتیكیدا بەهێزترە”. ئالەكس ڤاتانكا وتی: “پرسیاری گرنگ ئەوەیە كە ئایا هێزی ئێران تا چ رادەیەك پشتی خۆی بە مۆدێلە سیاسییەكانی ناوچەكە و تا چ رادەیەك پشتی بە ئاڵۆزییەكانی ناوچەكە بەستووە؟ ئێران زۆر بە باشی هەستی بەوە كرد كە هاوپەیمانە هەرێمییەكانی لە عێراق، سووریا و یەمەندا هیچ جۆرە ئەدرەسێكیان بۆ سووڕانەوە نییە و ئەم خاڵەی زۆر بە باشی بەكار هێنا، بەڵێ ئێران لە ناوچەكدا بەهێزە، بەڵام ئایا ئەو هێزە چەندە قووڵە؟ من پێم وایە نییە كە هێزی ئێران زۆر قووڵ بێت، ئەمەیش بۆ تاران كێشەیەكی گرنگە”. ڤاتانكا وتی: “ئەوەی لە یەمەن حوسییەكانی دروست كردووە ئێران نییە، بەڵام ئێران لە دژی وڵاتانی كەنداو حوسییەكانی وەكو كارتێك بەكار هێناوە، یەمەن وڵاتێكە پڕ لە كێشە و ئەمەیش وا دەكات كە بەڕێوە بردنی ئەو وڵاتە بازنەی سنوورەكانی توانایی ئێران تێ بپەڕێنێت، یەمەن نە وەك باشووری لوبنانە و ئێرانییەكانیش هەستیان بەوە كردووە”. ڤاتانكا بەو جۆرە درێژەی بە قسەكانیدا: “پێویستە ئێران و وڵاتانی ناوچەكە هەوڵ بۆ دۆزینەوەی خاڵی هاوبەش و رێگا چارە بدەن بەپێچەوانەوە كوشتن و بڕین و زەرەر و زیانی ئابووری لە ناوچەكەدا بەردەوام دەبێت”. میخائیل كنیگتس پسپۆڕێكی دیكەی ئینیستیتۆی واشینتۆن وتی: “ئێران بە چاوی پارچەیەكی گچكە لە ستراتیجیەتێكی گەورە سەیری یەمەن دەكات”. كنیگتس وتی: “ئێران بە مەبەستی كاریگەری كردن لەسەر دانوستانی بەرنامەی ئەتۆمی و هەروەها زیاتر كردنی توانای دەریایی خۆی یەمەنی بەكار هێناوە، ئەگەر حوسییەكان لە یەمەن سەركەوتوو بن ئەوا ئێران لە دوای گەرووی هورمز دەتوانێت لە دەریای سووریش ببێتە خاوەن دەسەڵات و هێز”. پسپۆڕێكی دیكەی هەمان ناوەند بە ناوی مەهدی خەلاعی وتی: “سیاسەتی ئێران لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست تەنیا لەسەر بنەمای ئاین نییە و ئێران دەیەوێت سیاسەتی دەرەكی خۆی نە لەسەر بنەمای ئاینی بەڵكو لەسەر بنەمای ئایدیۆلۆجی جێبەجێ بكات و ئەمەیش نابێتە بەربەست لەبەردەم بەكار هێنانی شیعەكان لە لایەن ئێرانەوە وەكو مەترسییەك بۆ سەر بەرەژوەندییەكانی ئەمریكا و هاوپەیمانانی”. دكتۆر وەلید فارس پسپۆڕی رۆژهەڵاتی ناوەڕاستی ئینیستیتۆی سیاسەتەكانی جیهان وتی: “لە رووی ستراتیجییەوە ئێران هەوڵ بۆ زیاتر كردنی بازنەی دەسەڵات و كاریگەری خۆی لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا دەدات. ئەو هەوڵانەی ئێران بوونەتە هاندەرێك بۆ گرووپە دژەبەرەكان لە عێراق چونكە سیاسەتەكانی حكوومەتی ناوەندی لە بەغدا بوون هۆی تووڕە بوونی سوننەكان و داعشیش سوودی لەو تووڕە بوونە وەرگرت و بەشێكی زۆری عێراقی داگیركرد، لە شەڕی دژی داعش هاوڕایی هەیە بەڵام ئایا لە كۆتاییدا هێز دەكەوێتە دەستی كێ؟ ئەگەر بێتو هێز بكەوێتە دەستی گرووپە نزیكەكانی ئێران ئەوا عەرەبە سوننەكان پەراوێز دەخرێن و ئەمەیش زەرەری بۆ هاوڕایی و بیری هاوبەش دەبێت
