مەسعود عەبدولخالق: حزبە ئیسلامییەکان و داعش لەرووی سایكۆلۆجیاوە لێك نزیكن
تەسەوف بریاریانداوە تەركی دنیا بكەن
تەسەوف دەیەوێت ئارەزوەكانی ئینسان ببرێتەوە، تەسەوف دابڕانە، هیوایەتی ژیانێكی سادەو خراپ و دابڕاوە
تەسەوف دەڵێت، خراپ بژی و خراپ بخۆ و جلی خراپ لەبەربكە، ئەگەر پیسیش بیت كێشەنیە بۆ ئەوەی نەفسی خۆت بكوژی
لە تەسەوفا زیانت بۆ كەس نابێ بەڵام قازانجیشت بۆ كەس نابێ
مەسعود عەبدولخالق، چاودێری سیاسی و شارەزا لەکاروباری ئیسلامی، لەوەڵامی پرسیارەکانی نوچەنێت، دروستبوونی شێوەیەکی کوردیانە لەدینداریدا بەگرنگ و پێویست دەزانێ، پێی وایە حزبە ئیسلامیەکانی کوردستان، هاوشێوەییان لەگەڵ داعش، لەقۆناغی ئەمرۆدا ئیحراجی کردوون، دەشڵێت، تەسەوف دابڕینی ئینسانە لەشارستانیەت.
دڵشادهەرتەلی.نوچەنێت
نوچەنێت:جیاوازی پەروەردەکردنی تاک لەسەڕ چۆنیەتی دینداری لەنێوان تەریقەتەکان و رێکخراوو حزبە ئیسلامییەکان چییە؟ کامیان ئەتوانێ تاکێکی هێمن پەروەردەبکات؟
مەسعود عەبدولخالق: ئامانجی هەموو پەیامەكان و پێغەمبەران(د.خ)و لەلای عەلمانیەتیش، هەموو مەدرەسەكان ئەوەیە، چۆن مرۆڤێكی سلبی بكەنە مرۆڤێكی ئیجابی دور لەتاوان و شەڕو توندوتیژی و ئەوە ئامانجی هەموولایەكە و موتەفیقن، هەریەكە تەقەلای خۆی داوە، بەڵام لە ئەزمونی بەشەری دەركەوتوە تەنها ئايین دەتوانی ڕۆ بچێە ناخی مرۆڤ لەدەرون را بیگۆڕێت، چونكە لە ناوناخی ئینسان دوو هێزی دژ بەیەك هەیە، یەكیان خێرە و ئەویتریان شەڕە، مەدرەسەكانی عەلمانیەت چ ماركسیەت و چ سەرمایەداری و چ شۆسیالیستی، تەنها دەتوانێت كار لەسەر رووكاری دەرەوەو لایەنی ئاشكرای مرۆڤ بكات، دەتوانێ یاسا دابرێژێت و زیندانی دروست بكات، دەتوانێت هەندێك پەروەردەی سەتحی بكات بۆ ئەوەی ئەو ئینسانە راست بكاتەوە، بەڵام ناتوانێت بچێتە ناخی و لەناوناخی دا هێزێكی چاودێری دروست بكات، بۆ ئەوەی لەكارەكانی كە خەڵك و پۆلیس و یاسا دیار نیە، چۆن ئەو كەسە لە تاوان بگەڕێتەوە، ئەوە تەنها بەئایین دەكرێت، پەروەردەی ئایینی لەسەر ئەو ئەساسەیە كە ئینسانەكان خۆنەویست و بەبەزەیی بن و لەكاتی پێویستیش مانیعی نیە توندبن، لەچوارچێوەی مرۆڤایەتی، مەرج نیە هەموو دەم مەسڵەحەت شەخسی راست بێت، بەڵام لەهەمو دەمێك خۆنەویستی راستە لە چوارچێوەی هاریكاری.
هەرچی پەروەردەی ئەحزابە بۆ ئێستای دونیای نوێ، بەتایبەتی پەروەردەی ئەحزابی عەلمانی لەتوانای دا نەماوە ئینسانی نوێ دروست بكاتەوە، بۆیە چەقیوەو دەتوانێت تەنها بە هۆی پۆست و پارەو هێزو توندوتیژی، واتە بەتەرهیب و تەرغیب ئەو كارەبكات.
نوچەنێت: بەڵام باسی دین بکەین، ئەگەر بە خاڵ بەندی بۆمان باس بکەی،بۆ نمونە رێکخراوی سیاسی ئیسلامی تاک لەسەر چێ ئەوە پەروەردە دەکات؟
مەسعود عەبدولخالق: پەروەردەی ئیسلامی بە پیچەوانە عەلمانی دوو رەهەندیە، (ناخی و ڕواڵەتی) (گیانی و مادی)(دنیای و قیامەتی) بەكورتیش ئەوەیە:
1.قیامەت
2.عەدالەتی دونیا
3.خۆشەویستی خوا
4.شەرحكردنی ئامانجەكانی دین.
لەتەسەفویشدا تەزكیە ئەساسی پەروەردی ئینیسانە، بەڵام یەك كێشە هەیە لە تەزكیە نەهاتوە هاوسەنگی لەنێوان ژیانی دونیا و ئاخیرەت كۆبكاتەوە، هەوڵی داوە دونیا ناشیرین بكات كە كێشی مویەكی نیە و خۆتان تەنها بۆ قیامەت زیندانی بكەن، دژ بەنەفسی خۆتان كاربكەن، لەئەسڵی ئایین وانیە و دەیەوێت ژیانی دونیاش هەبێت، بەس بەهاوسەنگی و ستاندەری و بەعەدالەت رەچاوی بەدەن و ژیان و ئارەزوەكانی خۆت بكەی، بەس بەسنور ،ئەوفەرقە لەبەینی تەریقەتی سۆفی و ئەسڵی ئیسلام ئەوەیە، تەسەوف بۆ دونیایەكی مادی وەك ئیستا زۆر گرنگە، هەرچی مەدرەسەكانی عەلمانیە ئەوان ئیعتیراف بەوە دەكەن كە ئەوان پڕاگماتیكین ناتوان خاڵ رێز بكەن، بۆ پەروەردەی ئینسان ،تەنها لەسەر ئەساسی بەرژەوەندی و یاساشیان بەرامبەر داناوە، بۆیە لەو مەدرەسانە مەحالە دادگەری بیتە دی، لە كۆتایدا قەیرانی گەورەی ئابووری وسیاسی و فەرهەنگی ڕووی تێدەكات.
نوچەنێت: مەنهەج و بەرنامەی پەروەردەی هەر یەک لەوانە چۆنە و چییە؟ واتە هی ئیسلامی و تەسەوف؟
مەسعود عەبدولخالق: مەنهەجی تەسەوف لەوەدێت، كە ئەو دونیایە قیمەتی باڵە مێشولەێكی نیە، ئەوان ئیسناد دەكەنە سەرهەندێ فەرمودەی خۆنەویستی، ئیتر بریاریانداوە تەركی دنیا بكەن، پێیان وایە چارە ئەوەیه تەركی دنیا بكەی ئەگینا دنیا راتدەكێشی و دەبێتە(راس كل الخطیئە)،وەكو چۆن جار وایە نەخۆشی و پەنجەێكت ژان دەكات، دكتۆر هەیە دێت هەمووی دەبڕێتەوە دكتۆری زۆر وردیش هەیە دەڵێت ئێمە چاكی دەكەین نایبرینەوە،تەسەوف دەیەوێت ئارەزوەكانی ئینسان ببرێتەوە بۆ كۆتایی تاوان،كەچی خوای گەورە ئەو ئارەزوانەی دروست كردوە، بۆیە تەسەوف دابڕانە، هیوایەتی ژیانێكی سادەو خراپ و دابڕاوە، ژیانێكی فەردی زیاتر ئیختیار دەكات، هەرچی ئەسڵی دینە واناڵێت، دەڵێت تۆ بژی بەڵام بەسنور عاملی جنسی و خۆدەرخستن و مادی و هەمو ئەوانەی بەشێكی پێداوی، بۆ نموونە ژن هێنانی حەڵاڵ كردوە، بەڵام زینای حەرام كردوە، نانخواردنی خۆشیشی داناوە هەمووی(بەڵام)ی تێدایە، سنوری تیدایە، هەرچی تەسەوفە ئاوانیە یەكسەر دەڵێت خراپ بژی و خراپ بخۆ و جلی خراپ لەبەربكە، تاڕادەیەك ئەگەر پیسیش بیت كێشەنیە بۆ ئەوەی نەفسی خۆت بكوژی، لە تەسەوفا زیانت بۆ كەس نابی بەڵام قازانجیشت بۆ كەس نابێ و ناتوانی شارستانی و ئیعمار بەرپا بكەیت، كە ئەسڵی پەیامی مرۆڤ بۆ ئەوە هاتووە.
نوچەنێت: کام جۆر لەو پەرورەردانە ئەتوانێ لەخزمەتی کورددا بێ؟
مەسعود عەبدولخالق:ئەوە دەگەڕینەوە سەر فەرقی مەدرەسەكان و ئایین، تەریقەتی تەسەوف ئەوەندە رۆناچێتە قەزایەی نیشتیمانی و زاراوەی سەردەم و ئافرەت و مەدەنیەت و زانست و.. ئەوەی تێدانیە، لەمەدرەسەكان و لە قۆناغی رزگاری نیشتیمانی زیاتر پێویستت بەوەی هەیە، كەپەروەردەیەكی روحی بێت و رۆبچێتە ناوناخی شەخسی، دەنا زۆر كاریگەری دەبێت، بۆ نمونە ئێمە تا سەركردەكانمان ئایینی بوون، میللەتی كورد میللەتێكی ئازاو بەناوبانگ بوو، دیاردەی تاڵان و گەندەڵی و دیل كوشتن و شەری براكوژی و دیاردەی جاشایەتی، زۆر كەم بوو، بەڵام كە دێیە سەر سەردەمی عەلمانیەت لەبەر ئەوەی عامیلی مادی زاڵە و پەروەردەی روحی لاواز دەبیت، خۆیستی زیاد دەبێت، دەبینین دیاردەی وەكو منافەسەی حیزبی و ئینشیقاقات و خیانەت كردن و جاشایەتی زیاتر دەبێت، لەدوا شۆڕشدا(مەبەست شۆرشی نوێ)یه ژمارەی جاشەكان 450 هێندەی ژمارەی پیشمەرگە بووە، مانای وایە پەروەردە لەقۆناغی رزگاری نیشتیمانی ئێجگار زۆر پێویستە، پەروەردەیەكی رۆحی و مەبادیئی بێت، دیسان فەرق لەبەینی حیزبە عەلمانیەكان ئەوانەی كەمەبادیئین و ئەوانەی كە لیبراڵین زۆر هەیە، هێشتا مەبادیئەكان باشترن هەتا ئەگەر عەلمانیش بن لە لیبراڵیەت، چونكە لە لیبڕاڵیەت دا تەنها مەسڵەحەت دەور دەبینێت، دۆستایەتی و مرۆڤایەتی و چاكە و خراپەی هەمیشە لەبەردەم بەرژەوەندی و پراگماتیكی مانایەكی نامینیت، ئینسان بەدوای مەسڵەحەتەوەیە، توشی خیانەت و جاشایەتی و ئینشیقاق دەبێت وەكو لە مێژووی نوێ حەرەكەی كوردی هەموو ئەوانەمان بینی.
نوچەنێت: بۆچی ئەو پەروەردە لەخزمەتی کوردایە؟
مەسعود عەبدولخالق:كورد لە قۆناغەی رزگاری پیویستی بە یەكریزی و خۆنەویستی و برایەتی و تەبایی و هاریكاری یەكتر كردن هەیە.. ئەوەش بە حزبی عەلمانی ناكریت، بۆیە پیویستمان بە پەروەردەی ئاینی هەیە.
نوچەنێت: تۆ ئەبینی تورک و فارس و عەرەب، هەر نەتەوەو شێوەیەکی جیاوازی دینداری هەیە، ئەی بۆچی کورد ئەو شێوازە دیندارییەی نییە؟
مەسعود عەبدولخالق:شێوەیەك لەوەرگرتن هەیە،كەسیش رێی لە كورد نەگرتوە كە ئەو شێوازە بەكاربهێنێت، دوو هۆكار هەیە یەكێكیان دەگەڕێتەوە سەر ئەستۆی عەلمانیەكان كە هەوڵیان داوە و لەئێستاوەش هەر ئایین ناشیرین بكەن ئەوان رەخنە لە میژووی خۆمان دەگرن، كە سودیان لە دین وەرنەگرتوە، دەڵین میلەتانی تر وەریان گرتوە ئیمە وەرمان نەگرتوە، كەچی بەخۆشیان رێدەگرن لەوەی سود لەدین وەربگرن، لە كاتێكدا ئایین كاڵایەك نییە لەلای هیچ كەس، لە سندوقیك گاڵە درابێ، وەكو باران لە ئاسمان لەهەموو شوێنێك دەتوانیت وەریی بگریت، هۆكاری دوەم دەكەویتە ئەستۆی ئەهلی ئایین، ئەهلی ئایینی كوردستان تاڕادەیەك زۆر كاریگەرە بە عەقڵی عەرەبی نایەوێت ئیسلامێكی كوردستانیانە بۆ ئەو قۆناغەی كوردستان دروست بكات، چ فتواو ئیجتیهاد و مەزهەب و چ ئەو دەقە ئایەتانەی كە لەو قۆناغەیدا بەكاردێن وەربگرن بۆ كوردستان، كە ئەساسێكی نیشتیمانی بۆ رزگاریخوازی و دەوڵەت بوونی كوردستان دابڕێژن، زیاتر گاریگەرن بەعەقڵی عەرەبی، عەقڵی عەرەبیش عەقڵێكی دواكەوتوە لە جیهاندا، كاتی خۆی و ئێستاش بەرهەمی نیە و ناتوانێت داهێنان بكات، تەنانەت كاریگەری كردوەتە سەر ئەوەی كە جار وایە تەعریب و داگیركردنی كوردستانیشت پێ باش بێت، بەهۆی ئەو عەقڵە كە تۆمەت بە حەرەكەی كوردی دەكات، لەكاتێكدا كە حەرەكەیەكی ئەسیل و شەرعیە لەكوردستان وەكو داوا كردنی خواستەكانی نەك وەكو شەخسەكانی، ئەوە كاریگەرێكی زۆری هەیە كە ئیمە نەمان توانیوە لەشێوەی فارس و عەرەب و تورك و خەڵكانی تری وهك ئەندۆنیسیا و مالیزیا ئیسلامیان وەرگرتوە، بەڵام رەچاوی سەوابتی نیشتیمانی خۆی كردوە و تێكەڵی كردوەو سیستەمێكی جوانی لێ دروست كردوە، ئێمە ئەوەمان تا ئێستا نەتوانیوە بیكەین، ئەوە تیكەڵ كردنی بنەمای نەتەوەو ئایین نیە، بەڵكو هەڵبژاردنی دەقە ئاینیەكانە بۆ ئەو قۆناغە .
نوچەنێت: ئەگەر كورد بیەوێ چۆن دروست دەبێت؟
مەسعود عەبدولخالق:زۆر ئاسانە و ئێمە باسی قۆناغێكی وەختی دەكەین و دەستكاری كردنی دەق نیە، ئەوە تێكەڵ كردنی ئایین و قەومیەت نیە، بۆ ئەو قۆناغەیە مادام تایبەتمەندی دیاری كراوە دوەڵەت جیاكراوەتەوە هەر میلەتێك دەتوانێت بەجۆرێك سود لە ئایین وەربگرێت، میللەتی عەرەب بەجۆرێك سود لە ئایین وەردەگرێت، من ناتوانم بەعەینی ئامرازی ئەوان سودی لێوەربگرم، ئامرازی تایبەتی خۆم پێویستە، لەوەش پێویستمان بەوەی هەیە مەرجەعیەتێكی ئایینی فراوان لە كوردستان دروست بكەین و تەنزیری بۆ بكەین، و وەقۆناغەكانی كوردستان دیاری بكەین، ئەو دەقە ئایین و فیكرە ئاینیەی كە دەگونجێت بۆ ئێستا، ئەوانە دیاری بكەین و پێكەوە كۆیان بكەینەوە ئەوە چارەسەریەتی.
نوچەنێت: ئێستا حزبە ئیسلامییەکان تاچەند ئیحراجی کارو کردەوەکانی داعشن؟
مەسعود عەبدولخالق:ئەوەیان دوو بەشە، بەشیكی گشتیە هەموو حزبە ئیسلامیەكانی جیهان دەگریتەوە، بەشیكیشی تایبەتە بە كوردستان، لە راستیدا هەموو كەسێك دەزانێت تاكەكانی ئەو حیزبانە خەڵكی بەرەوشت و باشن و هەموو خەڵك حەزدەكەن دراوسێیان بن، بەڵام لەمەجالی سیاسی شكستیان هێناوە، لەبەر ئەوەی بەدوای پێخوستی خەڵكین و پێشڕەو نین و داهینانیان نیە، نەیانتوانیوە قەزیەی كوردی بەجیهاندا وەكو قەزیەیەكی عەدالەت پیشان بدەن، تەنانەت تائەوساتەش هەڵوێستێكی رونیان نیە بەرامبەر داگیركەرانی كوردستان، هیشتا دوو دڵن، لەرووی فكریشەوە تەواو ناسنامەیەكی لەچوارچێوەی حرەكاتی ئیسلامی جیهانی دیاریان نەكردوە بۆ خۆیان، بۆیە لە زۆر قەزایەدا داعش نزیكە لە حیزبە ئیسلامییەكان، ئەگەر حیزبە ئیسلامیەكانیش ئەوەیان نەوێت، بەشی زۆری حیزبە ئیسلامیەكانی كوردستانی خۆمان مۆسیقایان پێ حەرام بوە، تەكفیریان توند بوە، زیارەتی قەبریان پێ حەرام بوە، ریش تاشین و مەدەنیەتیان پێ قبوڵ نەبوە، شارستانی نوێیان پی رەفزە، دیموكراسی و پەرلەمان و زۆری تر،(باسی زۆرایەتی دەكەین نەك هەموو) هەڵوێستیان لێك نزیكە لەوناحیانە لەگەڵ داعش، داعش بیناسنامەو بیدایك و باوك نیە، دروست كراوی ئەمریكاو ئیسرائیلیش نیە، چونكە داعش پیش ئەوەی سیاسەت و ئایدیۆلۆجیا بیت ناخ و سایكۆلۆجیایەكی تایبەتە، ئەو ناخە بە هیچ دەوڵەت و هەموو دەوڵەت و موخابرات كۆببنەوە سایكۆلۆجیەتیكی وەك داعش و وەك ئیسلامیەكی جیهادیان پیدروست نابیت، بۆیە لەو ناخ و سایكۆلۆجیە نزیكن لەیەكتر مادام هەندێ فەقیهی وەك ئیبن تەیمیە و محمدی كوری عبدالوهاب و ئیمامی تری سەلەفی مەرجەعی هاوبەشیان بیت، بەڵام مانای ئەوە نیە ئەوانە هەمان توندوتیژیان تەبەنی كردوە ئەوە لەناحیەیەك دا كە نەیان توانیوە خۆیان لە كێشەیەكی فیقهی رزگار بكەن، كە بەشێك لە فەقیهە عەرەبەكان یان ئەوانەی موئەسیرن بە عروبە كاتی خۆی، زاراوەی موالی و علوج و شعوبیان بەكارهێناوە، نەیانتوانیوە لەوانە خۆیان رزگار بكەن، بەفیقهێكی سەردەمی جوان، لەبەر ئەوەی لەگەڵ داعش هەندێك فیقهیان یەك دەگرێتەوە، ئەوە كێشەكەیانە بۆیە ئەو حاڵەتەی داعش كە ئێستا هاتوە، تاڕادەیەكی زۆر ئیحراجی ئیسلامیەكانی كوردستانی كردوە بەتایبەتی باڵە سەلەفییەكان، لەناو حیزبە ئیسلامیەكان.
نوچەنێت:بەتایبەت لەچیدا ئیحراجی كردوون؟
مەسعود عەبدولخالق: ئیراجی كردون لەوەی، كە ئەو قسە و دیعایانە راست نین كەدەڵێن ئەوە دروست كراوی ئیسرائیل و ئەمەریكا و فڵان دەوڵەتن، وەك وتمان داعش پێش ئەوەی ئایدۆلۆژیا و سیاسەت بێت، ناخ و سایكۆلۆژیایە، ئەو سایكۆلۆژیایەی داعش نزیكە لە سایكۆ لۆژیای ئیسلامی، ئەوە بەهیچ كەس دروست نابێت، هیچ قوەتێك نییە لەسەر زەوی ئەو جۆرە سایكۆلۆژیایەی پێ دروست بێت، تەنها لەرێگەی فیقهێك كە لەدین وەرگیراوە بەهەڵە، ئەو سایكۆلۆجیایە بە ئەمەریكاو بەئیسرائیل و بەرۆژئاوا دروست نابێت، دەبیت ئێمە واقیعی بین، ئەگەر ئێمە تەماشای مێژووی حیزبە ئیسلامیەكانی كوردستان بكەین، هەمان سایكۆلۆجیایان بۆ دروست ببوو كاتی خۆی، بەرە بەرە چاك دەبیت، هێشتا بەشی زۆریش چاك نەبوون، بۆیە لەرووی سایكۆلۆجیاوە لێك نزیكن، كاتێك كەكارێك دەكات لەشوێنی خۆی، ئەوە لێرە چ بەگۆتە و وتاری مزگەوت و چ هەندێك جار بەكردەوە كراوە، بەجۆرێك لە جۆرەكان، ناڵێم هەمووی بەشێكی زۆر، لەوە ئیحراجن كە ئەوانە بن عام یان ئامۆزای یەكتر بن، دەبوو حەرەكاتی ئیسلامی لەكوردستان رێبازێكی تایبەتی كوردستانی خۆی هەڵبژێرێت و خۆی لەكۆمەڵێك فتوای فیقهی توند كە سەرچاوەی ئەسڵی ئایینی تێدانیە رزگار بكات، بەڵام رزگار نەبووە، ئەگەر چی تەقەلایەكی باش هەیە كۆمەڵێك مامۆستاو ئایین پەروەری تر بەرەو پیشن.
نوچەنێت: کەوایە ئیسلامییەكان خەباتیان قورستر بووە بەهۆی هاتنی داعشەوە؟
مەسعود عەبدولخالق: نەك خەباتیان قورستر بووە، تەنانەت فۆرمی ئیسلامیش كەوتوەته ژێر پرسیار، دەبینین لە هەموو دونیا ئیسلامیەكان بەو فۆرمەی تائێرەیان هێناوە و دەتوانین بڵێن جێگەی رێزە و قۆناغێكی باشیان بڕیوە، بەڵام ئیستا گەیشتونەتە حاڵەتێكی بنبەست، حاڵەتی چالاك و ئازاو ئیشكەر فۆڕمی داعش و هاوتاكانیەتی، فۆرمەكانی تر وەستاوە، بۆیە پێویستی بە گۆرینی فۆرمی نوێ هەیە فۆرمی خزمەتگوزاری و داهینان و تەعایش.. بەڵام نابێ رەسەنایەتیش لەدەست بدەی، بەناوی كرانەوەو چاكسازی و خۆگونجان، داعش نەك هەر دژی ئەمەریكاو ئیسرائیل و ئیران و دژی وڵاتانی دونیایە، دژی حەزارەتی نوێشن، دەیانەوێت تەواوی ئەو حەزارەتە بگۆرن، یان لەناوی بەرن، حەرەكاتی ئیسلامی ئەو رەئیەیان نیە و دەبێت خۆیان ساغ بكەنەوە، ئایا بەشیكن لەو حەزارەتە یان ئەوانیش دەیانەوێت ئەو حەزارەتە بەتەواوی بڕوخێنن. دەبێ ئەوەش بڵێین حەرەكاتی ئیسلامی چ نەرم و توند و چ داعش چ شیعە و سوننە، چ ئێران، لەبۆ كورد ئەوەندە ئیجابیەتە باشەی هەیە، كە دەیانەوێت نەخشەی سایكس بیكۆ بگۆڕن، كە بەكورد ناگۆڕێت و كورد هەتا نەخشەی سایكس بیكۆش نەگۆڕێت، ناتوانێت دەوڵەت دروست بكات.
