مەرجی مانەوەی كورد لە حكوومەتی عێراق قورس دەبێت
نوچە.نیت.هەولیر
شاندی دانوستانكهری هەرێمی كوردستان پرسە سەرەكییەكانی خۆی لەگەڵ بەغدا یەكلا دەكاتەوە، ئەندامێكی سەركردایەتیی پارتی دهڵێ ئەگەر بەغدا بە مەرجی کورد ڕازی نەبێ، كورد بڕیاری خۆی دەدات لە عێراقدا بمێنێتەوە یان نا.
بڕیاری ئەم جارە كورد سەرجەم پرسە هەڵواسراوەكانی خۆی لەگەڵ بەغدا یەكلا بكاتەوە، بە پێچەوانەوە گریمانەی دیكە لەبەردەم سەركردایەتی كورد دەبێت، بەپێی زانیاری “هەولێر” كورد شەش مەرجی سەرەكی لە حكوومەتی تازهی بەغدا دەوێت:
یەكەم/ یەكلاكردنەوەی پرسی بوودجەی كوردستان بە دوو ڕێگا: یان پارەی هەرێمی كوردستان یان لە بانكی نێودەوڵەتی كاش بكرێت، یان بخرێتەوە سەر بانكی ناوەندیی هەرێمی كوردستان، یان ئهوهتا پرسی (بەشەبوودجە؛ %17)کهی یەكلا بكرێتەوە، پارەكە ڕاستەوخۆ دەدرێت بە هەرێم، یان پارەی وەزارەتە سیادیەكانی لێ دەردەهێنری؛
دووەم/ پرسی یەكلاكردنەوەی بوودجەی وەزارەتی پێشمەرگە؛
سێهەم/ بەشداری كردنی ڕاستەقینەی كورد لە بەغدا؛
چوارەم/ سامانه سروشتییهکهی هەرێمی كوردستان مافی خۆیەتی و، ههقی خۆیهتی چۆنی به کار بهێنێت؛
پێنجەم/ قەرەبووكردنەوەی زیانلێكەوتوانی دەستی بەعس؛
شەشەم/ ڕێكەوتن لەسەر ئەو خاڵانەی كە واژۆ دەكرێت؛
بە پێچەوانەوەی ئەو مەرجانەوە، كورد بڕیاری خۆی دەدات؛ ئەوەی تێبینی دەكرێت لە مەرجەكانی كوردا بە دوور و نزیك باسی مادەی 140 و كەركووك نەكراوە، واتە كورد ئەو بابەتە ناخاتە ناو گفتوگۆە.
بەرزان هەورامی ئەندامی پێشووی پەرلەمانی كوردستان به “هەولێر”ی گوت: “یەكێك لە گرفتەكانی نێوان ئێمە و بەغدا بابەتی دەسەڵاتە، دەبێت حكوومەتی عێراق ئەوە بزانێت بۆ چارەسەركردنی هەرگرفتێك دەبێت بگەڕێینەوە بۆ دەستوور و لێی لا نهدهین؛ لەوانە پرسی نەوت لە هەرێمی كوردستان كە دەبێت كوردستان لە پاشكۆیەتی ئابوری ڕزگاری ببێت، گرفتی سنووری جوگرافیش ئێستا مادەی 140 جێبەجێ كراوە، ماوەتەوە حكوومەتی عێراق لە ڕووی یاساییەوە مامەڵەی لەگەڵدا بكات و دان بە ئەمری واقیعی ئێستای عێراقدا بنێت.”
گوتیشی: “خاڵێكی گرنگتر لەوانە بابەتی بوودجەی كوردستانە، چونكە بەپێی بڕگهی حهڤدهیهمی ئهو یاسای نەوت و گازهی هەرێمی كوردستان لە 2007دا پەسەندی كردووە، حكوومەتی عێراق پابەند دەكات بە هەرێمی كوردستانەوە؛ چونكە بەپێی ماف و ئەرك و واقیع هەرگرفتێك هەبێت دەگەڕێینەوە بۆ یاساكانی هەرێم و لەوێوە چارەسەر دەكرێن؛ ئەم یاسایانەی ئێمەش لەگەڵ یاساكانی بەغدادا یەك دەگرنەوە، چونكە بەپێی یاساكانی خۆمان بڕگەیەكی تێدایە دەڵێت (نەوتی هەرێم پارەكەشی لە بانقێكی ناسراوی نێودەوڵەتی دادەنرێت لەو بانقەوە ڕاستەوخۆ پشكی هەرێمی كوردستان ڕاستەوخۆ دێتە سەر سندووقی داهاتە نەوتییەكانی كوردستان ناچێتەوە بەغدا و لەوێوە بسووڕێتهوه و دواتر بێتەوه هەرێمی كوردستان، كاتی خۆیشی لە كۆبوونەوەی مەكتەبی سیاسی یەكێتی ئەوەم بە كاك د. فواد مەعسووم وت بەڵام بە داخەوە زۆر جار نوێنەرانی ئێمە لە بەغدا ئاگایان لە دەقە دەستوورییەكانی كوردستان نەبووە.”
لەسەر مانەوەی كورد لە حكوومەتی عێراق و بڕیاری یەكلاكەرەوەی، عەلی حوسێن ئەندامی سەركردایەتیی پارتی به “هەولێر”ی گوت: “ئەوەی لە عێراقدا قهوماوه بێهۆكار نەبووە، چونكە دەرئەنجامی تاكڕەوییهکهی مالیكی بووە، لە ئاكامی نەخوێندنەوەی پێكهاتەكانی دیكەی عێراق بووە، بۆیە ئەگەر لە كۆی گشتی سیستەمی حوكم لە عێراق ڕەچاوی پێكهاتەكانی دیكە نەكرێت، ئەوە دۆخەكە زۆر خراپتریش دەبێت، بە تایبەتی كورد كە داوای جێبەجێكردنی دەستووری كردووە. خۆ ئەگەر عێراق لەمەودوا پابەندنی ئەو بڕگە دەستووریانە نەبێت ئەو كاتە سەركردایەتیی كورد دەگەڕێتەوە بۆ بڕیاری خەڵكی كوردستان كە بریتیە لە گهلهڕاوێژ (ڕیفراندۆم).”
گوتیشی: “پێویستە ئەم جارە كورد بە یەكجاری خۆی لەو بابەتە ڕزگار بكات كە پێی دەگوترێت گرفتی نێوان هەولێر و بەغدا و ڕێكەوتن بكرێت بۆ ئەوەی جارێكی تر كەسێك زڵم لە خەڵكی كوردستان نەكات.”
حامید حاجی غالی ئەندامی سەركردایەتی یەكێتیی نیشتمانی به “هەولێر”ی گوتی: “دەبێت ئەم جارە كورد بە ڕێكەوتن لەگەڵ حكوومەتی عێراق كۆتایی بەو گرفتانە بهێنێت كە بەغدا ناویهتهوه، چونكە ئەگەر بەغدا بیەوێت عێراقی یەكگرتوو هەمەلایەن دروست بكاتەوە دەبێت گوێ لە داواكانی كورد بگرێت، لەوانەش چارەسەركردنی گرفتی نەوت لەگەڵ هەرێمی كوردستان، دواتر گرفتی پێشمەرگە و مووچە بەغدا پابەند بێت پێوەی و چارەسەری بكات.”
ئەوەشی خستەڕوو بۆ یەكلا كردنەوەی سەرجەم ئەم پرسانە دەبێت بەرچاو ڕوونیەك لەلایەن سەركردایەتی سیاسی كوردەوە دابنرێت، چونكە لە جێبەجێنەكردن و پابەند نەبوون بەو خاڵانەوە ئەو كاتە دەگەڕێینەوە بۆ بڕیاری خەڵكی كوردستان كە چۆن لە عێراقی داهاتوو دەمێنینەوە گوتیشی: “یەكێك لە گرفتەكانی هەرێمی كوردستان لەگەڵ دەسەڵاتدارانی بەغدا ئەوەیە كە هەركەسێك دێتە سەر دەسەڵات لە عێراقدا پێشێلی مافە دەستوورییەكانی خەڵكی كوردستان دەكات.”
بەپێی زانیاری “هەولێر” كورد گفتوگۆ لەسەر ئەو ناوچانە ناكات كە پێشووتر پێیان گوتراوە مادەی 140 و ئێستا ئەو ناوچانە بوونەتە ئەرزی واقیع و دەبێت دەسەڵاتدارانی بەغدا مامەڵەی لەگەڵ بكەن، فریاد ڕەواندوزی ئەندامی شاندی دانوسانكهری نێوان هەرێمی كوردستان و لایەنەكانی عێراق بۆ “هەولێر” ئەوەی خستەڕوو كە دوای ڕووداوەكەی موسڵ گۆڕانكاری بەسەر گفتوگۆكانی نێوان ئێمە و لایەنەكانی بەغدا دێت چونكە مەرجی ئێستای هەرێمی كوردستان وەك ئەو مەرجەی پێش ڕووداوەكانی موسڵ نیە ئێستا مەرجەكان قورستر بوون و دەبێت حكوومەتی عێراق پابەند بێت پێوەی، گوتی: “هەركەسێك دەبێتە سەرۆكوەزیرانی عێراق پێش هەموو شتێك دەبێت لەسەر مەرج و شێوەی داواكانی هەرێمی كوردستان گفتوگۆ بكات، بۆ ئەوەی جارێكی دیكە ئەو گرفتانەمان نەیەتەوە پێش.”
