تەوەر : داعش، عێراق، کوردستان.
…………………………….
چی لە عیراقدا رووئەدات؟
سۆزان شەهاب شێخ نووری بۆ تەوەری نوچەنێت
ئەوەی ئەمڕۆ لە عیراقدا روودەدات، زادەی عەقڵێکی نادیموکراسیە، ئەم عەقڵە هێشتا لە فەلەکی دەوڵەتی مەرکەزیدا دەخولێتەوە و هیچ حیسابێک بۆ دەستوور و جیاوازی و داواکاری لایەنەکانی نێو عیراق ناکات، هەڵبەتە دەستووری عیراق زەمینەی بۆ درووستکردنی چەند هەرێمێکی فیدراڵ فەراهەم کردووە، بەڵام تێنەگەیشتن لە خوودی فیدراڵیزم و وێناکردنی وەک هەوڵێک بۆ پارچە پارچەکردنی عیراق، وایکرد کە هەردوو لایەنی سوننە و شیعە (هەرێمی کوردستان) وەک تەنێکی نامۆ سەیر بکەن و هەوڵەکانیان لە ماوەی رابردوودا هەمووی بە ئاڕاستەی دژایەتیکردنی هەرێمی کوردستان بێت.
بەڵام لە دوای زیادەرۆییەکانی سەرۆک وەزیران (نوری المالیکی) و گرتنی هەموو جومگەکانی دەستەڵات لەدەستی خۆیدا و پشتگوێخستنی هەموو ئەو پۆست و پلانەی کە دەبوایە سوننە وەریبگرێت، پاش ساڵێک لە خۆپیشاندانی سوننەکان لە ئەنبار و پشتگوێخستنی هەموو مافێکی مەدەنی هاوڵاتیان و بەستنەوەی بە ماددەی ٤ ی تیرۆر، سوننە کەوتە بییرکردنەوە لە تۆڵەکردنەوە( ئەگەرچی ئەم تۆڵەکردنەوەیە بە دەستخستنە ناو دەستی هێزێکی تیرۆریستی وەک داعش بێت) لە هەمان کاتیشدا سەرۆک وەزیران لە بری ئەوەی پەنا بەرێتە بەر چارەسەرکردنی قەیرانەکان، قەیرانی لەگەڵ کوردستاندا قوڵکردەوە و کار گەیشتە بڕینی بەشە بودجەی هەرێمی کوردستان.
ئەوەی لە عیراقدا روویدا، پێشڕەویکردنی داعش و هێزی کۆنە بەعسیەکانە بۆ داگیرکردنەوەی ئەو ناوچانەی کە سوننە تێیدا بوونیان هەیە، لەبەر ئەوەی عیراقیش نەیتوانی هێزێکی نیزامی عەسکەری دروست بکات کە وەلائی بۆ خاک و نیشتیمان بێت، بەڵکوو هێزێکی دروستکرد، کە تائیفی و مەزهەبیە و هیچ بنەمایەکی هێزی سەربازیی و نیزامی تێدا نیە، ئەم هێزەش لە یەکەم بەرکەوتنی سەربازیدا چەکی فڕێدا و جلی ژنانە و دشداشەی لەبەرکرد و هەڵهات.
لێرەدا ئەوەی کورد کردی کارێک بوو کە دەبوایە بکرایە، ئەویش جێگیرکردنی هێزی پێشمەرگە لەو سنوورانەی کە ئەوسا مالیکی هێزی سوپای تێدا جێگیر کردبوو، هەڵاتنی ئەوان سنوورەکانی ئێمەی دەخستە مەترسیەکی گەورەوە، ئێستاش کە هێشتا هێزەکانی سوپا نەیانتوانیوە بەهیچ جۆرێک یەک شار و شارۆچکە بگرنەوە، حاڵەتێکی دیفاکتۆ دروست بووە، کە عیراق تێیدا بۆتە سێ هەرێمی جیاکراوە، هەرچەندە هێزێکی توندڕەوی ئیسلامیی روویەکی ئەم کارەیە، کە ترس وتۆقاندن و مرۆڤکوشتن و سەربڕین ناسنامەیەتی، ئەم ناوچانەی جیاکردۆتەوە، بەڵام لە بنەڕەتدا ئەم هێزە رێگەی بۆ کۆنە بەعسییەکان خۆشکردووە و باوەڕیش ناکەم وا بە ئاسانی و سانایی دانبنێن بەم دیفاکتۆ تازەیەدا، هەڵبەتە ئەوانیش پاش ماوەیەکی تر، خەونی گرتنەوەی دەستەڵاتیی تەواوەتی دەبیننەوە و ئەوسا هەمان سیناریۆ روودەداتەوە، بەتایبەتی ئەم شەڕە ئێستا بەرگێکی مەزهەبی کراوەتە بەر و مەترسی خراپی لێدەکەوێتەوە ئەگەر چارەسەر نەکرێت.
چارەسەرکردنی ئەم قەیرانە قوڵە، دەبێت سەرەتا بە هێورکردنەوەی وەزعەکە بێت و لە پێشدا دەبێت هەمووان لەسەر مێزی گفتووگۆ دابنیشن، (هێزەکانی سوننە دەبێت نوێنەرایەتی خۆیان بکەن و داعش نەکەنە نوێنەر) و راشکاوانە باس لە کێشەکان و چارەسەرکانیش بکەن، کە هەمووان دەبێت لەسەری رازی بن، ئەمەش بە تەجروبە دەرکەوتووە، کە عیراقیەکان خۆیان نەیانتوانیوە هەتا ئێستا ئەم زمانی لێکتێگەیشتنە بدۆزنەوە، بۆیە دەبێت گفتوگۆکان لە ژێر چاودێری نەتەوە یەکگرتووەکان بێت، (وەک تەرەفێکی بێ لایەن و چاودێر، بەسەر هەموو کۆی پرۆسەکەدا).
عیراق دەتوانێت یەک پارچە بێت، وەک ئەوەی کە باس دەکرێت، بەڵام ئەم یەک پارچەیە سێ هەرێمی فیدراڵ لەخۆی دەگرێت، ئەم سێ هەرێمە لە بەغدا دەتوانرێت حکومەتێکی هەبێت، کە کارەکانی دابەشکردنی دەستەڵاتەکان و داهاتەکان دەبێت، لە چوارچێوەی دەستووردا، کەواتە نوێنەرانی ئەم سێ هەرێمە، لە ئەنجومەی نوێنەراندا نوێنەرایەتی هەرێمەکانی خۆیان دەکەن و مافی ئەوەیان دەبێت چاودێری شێوازی دابەشکردنی داهاتەکانیان بکەن و حکومەتی فیدراڵیش حکومەتی هەمووان دەبێت، بێ دەستخستنە ناو کاروباری هەرێمەکانەوە، بێگومان ئەم پرۆسەیەش ئەوەندە ئاسان نابێت.
بەڵام کورد ئەمجارە دەتوانێت، بە بەهێزیی و یەکگرتوویی بچێتە سەر مێزی دانوستانەکان، مافە جێگیرکراوەکانی خۆی لە دەستووردا بە پاکێجێک بخاتە سەر مێزی گفتووگۆکان، گرنگترینیان ماددەی ۱٤٠ کە ئێستا سنورەکانی هێزەکانی پێشمەرگە دەیپارێزێت، ئەوەی کە ماویشە دەبێت هێزی پێشمەرگەی تێدا جێگیر بکرێت، مافی سەربەخۆیی داراییمان بچەسپێت و سەرژمێری لە عیراقدا ئەنجام بدرێت، مەلەفی موستەحەقاتی پێشمەرگە و دانپێانانی وەک هێزێکی نیزامی، من رام وایە بەهۆی ئەوەی شیعەش دەبێت لەم پرسەدا بە هوشیاریەوە مامەڵە بکات و بۆ چارەسەرکردنی ئەم دۆخە هەوڵە دیبلۆماسیەکانی لەگەڵ لایەنەکانی عیراقدا بخاتە گەڕ و بە چاوی دوژمنکاریانە نەڕوانێتە هیچ کام لە لایەنەکان، کەسێکی وەک مالیکی ئێستا لەوپەڕی بێهێزیدایە و دەتوانرێت سوود لەم بێهێزیە وەبگیرێت(هەرچەندە هەتا ئێستا ئەوان دان بەم شکست و بێهێزیە نانێن)، ئێستا هەلی زێڕین لەبەردستی کورددایە، پێویستی بە لایەنگیری هیچ لایەنێک نیە، بەڵکو پێویستە تەنها لایەنگیریی داوا رەواکانی خۆی بکات و مافەکانی خۆی بچەسپێنێت، هەوڵ لەگەڵ ئەوانی تر بدات کە ئەوانیش بەهەمانشێوە بڕواننە مافەکانیان.
لەسەر ئاستی ناوخۆییش پێویستیمان بەیەک گووتاریی و یەکماڵیی هەیە، دەبێت دیموکراسیەت و مەدەنیەت زیاتر بچەسپێنین و دوورکەوینەوە لە کاردانەوەی بە پەلە و زیاتر هەماهەنگ و تەبا بین لەنێو خۆماندا.
