بارزانی: سەلماندوومانە هۆکاری سەقامیگریین بۆ دراوسێکمانمان نەک هەڕەشە

نوچەنێت

سەرۆکی هەرێمی کوردستان رایگەیاند، رۆژی 25ی ئەیلوول لە هەرێمی کوردستان و سەرجەم ناوچە کوردستانییەکان بەیەکەوە گشتپرسی دەکرێت.

ئەمڕۆ (یەکشەممە 24-9-2017) لە کۆنگرەیەکی رۆژنامەوانیدا بە ئامادەبوونی میدیا جیهانییەکان، مەسعود بارزانی، سەرۆکی هەرێمی کوردستان کۆتا پەیامی لەبارەی گشتپرسی ئاراستەی گەلی کوردستان و جیهان کرد.

لەبارەی قۆناغی دوای گشتپرسی، بارزانی گوتی “پرۆسەیەکی درێژخایەن دەستپێدەکات. ریفراندۆم بۆ دەستنیشانکردنی سنوور و ئەمری واقیع نییە لە سەر ناوچەیەکی دیکە. ئێمە دەمانەوێ دوای ئەوە گفتوگۆیەکی کراوە لەگەڵ بەغدا دەستپێبکەین، ئەو کاتەی پێویستیش بێ ئێمە ئامادەین؛ ساڵێک یان دوو ساڵ بێت، ئەگەر گفتوگۆکە بەڕێکی بەڕێوەچوو هەتا ئەگەر وادەکە درێژتریش بکرێتەوە رەنگە موشکیلە نەبێ. بەڵام دەبێت ئێمە و بەغدا لێکتێبگەین، گفتوگۆی ئێمە لەگەڵ بەغدا بۆ ئەوە دەبێ چۆن ببینە دوو جیرانی باش بۆ یەکدی. چونکە شەراکەت فەشەلی هێناوە و جارێکی تر ناگەڕێینەوە بۆ ئەزمونێکی فاشل”.  

لە بەشێکی گوتەکانیدا، بارزانی رایگەیاند “سەلماندوومانە هۆکاری سەقامیگریین بۆ دراوسێکمانمان نەک هەڕەشە”.

دەقی گوتەکانی سەرۆکی هەرێمی کوردستان:

زۆر سوپاستان دەکەین کە تەشریفتان هێناوە بۆ ئەوەی رای خۆمان بە ئێوە و جیهان رابگەیەنین.

من بەپێویستی دەزانم کورتەیەک لە رابردووی پەیوەند کوردستان و بەغدا باس بکەم. ئەگەر بۆ مێژووی 100 ساڵی رابردوو بگەڕێینەوە، دەتوانین پەیوەندی کوردستان لەگەڵ بەغدا بۆ دوو قۆناخ دابەش بکەین. یەکەم، دامەزراندنی عێراق لەدوای جەنگی یەکەمی جیهانییەوە تاوەکو ساڵی 2003 و قۆناخی دووەمیش لە 2003ەوە تاوەکو ئێستا. 

لە قۆناخی یەکەمدا هەم دیسان لەسەر بنەمای شەراکەت عێراقی تازە دامەزرا، کە شەراکەتە لەنێوان کورد و عەرەب و پێکهاتەکانی تر، بەڵام بەشی ئێمە لەو شەراکەتە زۆرێک لە ئێوە رەنگە ئاگاداربن و شاهیدیش بووبن، بەشی ئێمە ئەوەبوو: وێرانکردنی چوار هەزار و 500 گوندی کوردستان لە مەجموعی پێنج هەزار گوند، ئەنفالی گەورە کە بووە سەبەبی بێسەروشوێنکردنی 182 هەزار کە کە بەشی هەرەزۆریان ژن و منداڵ بوون، تەعریب و تەهجیر، 12 هەزار گەنجی فەیلی لە تەمەنی 18-30 ساڵی بێسەروشوێنکران، 8 هەزار بارزانی بێسەروشوێنکران، کیمیابارانکردنی کوردستان لە هەڵەبجە تاوەکو زاخۆ، لە خیلالی چەن خولەکێکدا پێنج هەزار کەس بە ژەهری کیمیایی شەهیدکران، کە بەشی هەرەزۆریان ژن و منداڵ بوون و زۆرێک لە ئێوە ئەو وێنانەشتان دیوە کە چۆن کارەساتێکی گەورە روویدا. 

لە ساڵی 2003 ئەو قۆناخەی یەکەم کۆتایی پێهات و قۆناخی تازە دەستیپێکرد، دوای ئەوەی کە رژێمی بەعس رووخا، ئێمە زۆر ئومێدەواربووین و زۆر خۆشحاڵبووین گوتمان دەرفەتێکی تازەیە بۆ هەموو عێراق، کە عێراقێکی تازە دابمەزرێنین لەسەر بنەمای فیدڕاڵی، دیموکراتی، پێکەوەژیان و رێزلێگرتن، هەرچی لە تواناماندابوو کردمان بۆ ئەوەی ئەو ئامانجە بێتەدی. 

هەر دوای ئەوەی لە ساڵی 2005 سیاغەی دەستووری عێراق کرا، بە رەغمی کەموکوڕیەکانییەوە، بەڵام دەستوورێکی باشبوو، یەکەمجار بوو عێراق ببێتە خاوەنی دەستوورێکی لەم شێوەیە، ئەگەر خەڵکی کوردستان نەبووایە ئەو دەستوورە لە دەنگداندا دەرنەدەچوو. چوونکە بەپێی دەستوور ئەگەر سێ پارێزگا دەنگی پێنەدەن دەرنەدەچوو، بۆیە ئەگەر کورد نەبووایە لە پارێزگاکانی موسڵ و نەینەوا و لە دیالەش شکستی دەهێنا. ئەگینا زیاتر لە چوار پارێزگا لە عێراق دەنگیان دژی ئەو دەستوورەدا، روومادی، ئەنبار، تکریت، نەینەوا و دیالەش. دوای ئەوەی زۆری پێنەچوو بەداخەوە بۆمان دەرچوو بەشی هەرەزۆری دەسەڵاتدارانی بەغدا ئێستاش دەموچاویان گۆڕاوە ئەگینا بە هەمان عەقڵیەتی ئەنفالچییەکانی پێشترن. 

لە عێراقدا شەراکەت وجودی نەما، دەستوور پێشێلکرا، ماددەی 140 جێبەجێ نەکرا، کە بڕیاربوو لە ساڵی 2007 جێبەجێکردنی تەواو ببێ. ئەوان گوتیان مرد و تەواو بەبێ ئەوەی جێبەجێ بکرێت. پێشمەرگە بەشێك بوو لە سوپا و مەنزومەی بەرگری عێراق، نە بودجە و نە چەکی پێشمەرگەیان نەنارد. تەوافوق نەما، تەوازن نەما، ئینجا نانبڕینی خەڵكی کوردستانیشی هاتەسەر.
هاندان و تەبعیەی شاریعی خۆیان دژی کوردستان تا وای لێهات، کە نزیکی هەڵبژاردنێک ببانا ئەوەی زیاتر هێرشی بکردبایە سەر کوردستان و قسەی ناشیرینی کردبا و تەهدیداتی کردبا دەنگی زیاتری دەهێنا، ئێ چ ئومێدێک بۆ ئێمە بمێنێت و بەمشێوەیە لەگەڵ کێ بژین؟ ئینجا تەهدیدات و ئیهانات، لە هەمووشی گرنگتر ئەو دەوڵەتەی ئێمە لەسەری رێککەوتین و ئومێدمان پێبوو، ئامادەبووین هاووڵاتی ئەو دەوڵەتە بین دەوڵەتێکی دیموکراتی، فیدراڵی نەک دەوڵەتێکی مەزهەبی، کە ئێستا حاکمە لە عێراق.

زۆر هەوڵماندا لەگەڵ بەغدا، لەگەڵ کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی و هەموو لایەک بۆ ئەوەی چارەسەری ئەم وەزعە بکرێت. بەڕاستی بەغدا ئێمەی قەبووڵ نەکرد و ناچاریکردین ئێمە ئەم هەنگاوە بنێین.
قیادەی سیاسی کوردستان زۆر بیری لەوە کردەوە، بۆیە لە رۆژی 7-6-2017 (بڕیاری ئەنجامدانی ریفراندۆم درا)کە نائومێ دبووین لە بەغدا و هیچ ئسیتجابەیەکی نەبوو، پارساڵ لەم رۆژانە بوو کە بە وەفدێکی گەورەوە چووینە بەغدا، پێشمان گوتن برادەرینە شەراکەتی ئێمە شکستی هێناوە، وەرن با بیر لەوە بکەینەوە سیغەیەکی دیکە بدۆزینەوە، گەڕانەوە بۆ ئەزموونێکی شکستخواردوو هەڵەیە. با ببینە جیرانی باش. ئەگەر بەم شێوەیە بمینین، نە ئێوە ئیستراحەت دەکەن و نە ئێمەش ئیسراحەت دەکەین. ئێمە برای یەکین و پێکەوە خەباتمان کردووە. هیچ مەعقول نییە کۆتایی پەویوەندی ئێمە و ئێوە بە ناخۆشی تەواو ببێ. پار لە بەغدا زۆر موتەفاهم بوون. هەر لەسەر ئەو ئەساسەش قیادەی سیاسی کوردستان رۆژی 7-6-2017 بڕیاری ریفراندۆمیان دا.

زۆرێک لە دۆستان گلەیی ئەوەیان لە ئێمە دەکرد، کە ئەوە موفاجەئە بوو بۆ ئێمە. ئەوە موفاجەئە نەبووە. چونکە بە هەموو لایەکمان گوتووە ئێمە هەنگاوی تر دەنێین، بەرەو ریفراندۆم دەچین، بەڵام حەقیقەت کە ئێمەش چووین نەماندەزانی رۆژی 25ی مانگ کە سبەینێیە (25-9-2017) بۆ ریفراندۆم دیاری دەکرێت. لەو کۆبوونەوەیە بڕیاری لێدرا، ئەگەر گلەییەکە ئەوە بێ کە رۆژەکە ئێمە بە لایەنەکانی ترمان نەگوتووە لەو کۆبوونەوەیی 7ی شەش بڕیار لەدیاریکردنی رۆژەکە (وادەی ریفراندۆم) درا. بەڵام بە هەموو لایەکمان گوتووە کە ئێمە بەرەو ریفراندۆم دەچین، چونکە نائومێدبووین لەوەی کە زیاتر لەگەڵ بەغدا بمێنینەوە.

گەڕانەوە بۆ رای میللەت دیموکراتیترین و راستترین شێوەیە، بۆ چارەسەری هەر گرفتێک یان رەئییەکی راست و دروست. تەبعەن ئەم لایەنانە نەهاتن بە ئێمە بڵێن ئەرێ بۆ ئەو بڕیارەتان دا؟ چ بکەین، چۆن چارەسەری بکەین. یەکسەر کەوتنە تەهدیدات و هەندێکجار بەشێوەی ئەمر، ئەبێ وابکەن نابێ ئەوە بکەن. ئەرێ چ گوناحێکی تێدایە میللەتێک بەس تەعبیر لە رەئی خۆی بکات؟ یانی هەتا گەلی کوردستان مافی ئەوەشی نییە بڵێت، من دەمەوێت سەربەخۆ بم؟ بەڕاستی ئەمە زۆر ناخۆشە.

ئەوکاتەی ئێمە نەنفال و کیمیاباران و کۆمەڵکوژ کراین، خۆ ئەو کاتە کەس باسی ریفراندۆمی نەکردبوو، ئەوی بۆ کۆمەڵکوژ وجینۆساید کراین؟

ئەدی بۆ پێشی دوو ساڵ کە بەشێكی هەرە رەسەن لە خەڵکی کوردستان، ئێزدییەکان تووشی ئەو کارەساتە بوون و ئەو کارەساتەیان بەسەرهێنان، مەسەلەکە فەرهەنگە، لەماوەی 100 ساڵی رابردوو ئیسپات بوو کە مەسەلەکە تەنها ئینکاری گەلی کوردستانە. دانپێدانەنانە بە مافێک ئەگەر بە زمانیش بڵێن، بەڵام بە کردەوە عەکسی ئەوەیە. بۆیە ئێمە گەیشتینە ئەو قەناعەتە کە تەنها سەربەخۆیی ئەو زەمانەتەمان پێئەدات کە ئەو کارەساتانە بەسەر میللەتی ئێمە نەیەنەوە.

ئێستاش بۆ هەنگاوەکانی رابردوو بۆ ئێوە و گشتیش دەمەوێت ئەوە روون بکەمەوە کە ریفراندۆم هەنگاوی یەکەمە گەلی کوردستان تەعبیر لە رەئی خۆی بکات، کە چۆن چارەنووسی خۆی دیاری بکات. دوای ئەوە پرۆسەیەکی درێژخایەن دەستپێدەکات. ریفراندۆم بۆ دەستنیشانکردنی سنوور و ئەمری واقیع نییە لە سەر ناوچەیەکی دیکە. ئێمە دەمانەوێت گفتوگۆیەکی کراوە دوای ئەوە لەگەڵ بەغدا دەستپێبکەین، ئەو کاتەی پێویست و لازمیش بێ ئێمە ئامادەین ساڵێک بێت، دوو ساڵ بێت، ئەگەر گفتوگۆکە بەڕێکی بەڕێوەچوو هەتا ئەگەر وادەکە درێژتریش بکرێتەوە رەنگە موشکیلە نەبێ. بەڵام دەبێت ئێمە و بەغدا لێکتێبگەین، گفتوگۆی ئێمە لەگەڵ بەغدا بۆ ئەوە دەبێ چۆن ببینە دوو جیرانی باش بۆ یەکدی، چونکە شەراکەت فەشەلی هێناوە و جارێکی دیکە ناگەڕێینەوە بۆ ئەزمونێکی فاشل.    

دەمەوێت تەئکید بکەمەوە لەسەر بەردەوامی هاوکاری پێشمەرگە بۆ جەیشی عێراقی و هاوپەیمانان لە شەڕی دژی تیرۆریستان. ئەو ئینسجامەی بەینی سوپای عێراق و پێشمەرگە دروستبوو ئێمە دەمانەوێت بیپارێزین، ئێمە ئامادەین ئەگەر ئەوان ئامادەبن. سەرکەوتنی موسڵیش بەرهەمی ئەو تەنسیقەی نێوان پێشمەرگە و سوپا بوو، ئەگینا موسڵ بەو شێوەیە رزگار نەدەکرا. 

دووەم نموونەی تر شەڕی تەلەعفەرە کە پێش ماوەیەک روویدا. جگە لەو تیرۆریستانەی بە بۆردوومانی هاوپەیمانان کوژران و ئەوانەشی بەدەستی سوپای عێراق کوژران، زیاتر لە 500 داعشیش بە دەستی پێشمەرگە کوژران کە محاوەلەیان کرد رابکەنە سووریا، کە بەشی هەرەزرۆیان بێگانەبوون. دوێنێش (23-9-2017) پێشمەرگە و سوپای عێراقی دانیشتوون کە چۆن هاوکاری یەکتری بکەن بۆ رزگارکردنی حەویجە. ئێمە لەو نەهجەی خۆمان بەردەوام دەبین ئەگەر ئەوان ئامادەبن.

بە نیسبەت ئاوارەکان ماڵی خۆیانە و ئێمە وەکو چاوی خۆمان دەیانپارێزین. تاوەکو ناوچەکانیان رزگار دەکرێت یان ئەمن و ئەمانی بۆ دەگەڕێتەوە، کوردستان ماڵی خۆیانە. حەز دەکەم هەموو لایەن بزانێک کە برای ئێمەن و خاوەن ماڵن لێرە. مومکینە خیلاف هەبێت لە نێوان ئێمە و حکومەت، هەر هەش بووە، بەڵام قەتعەن ئێمە رێگای ئەوە نادەین ئەمە ببێتە دووژمنایەتی یان ببێتە ململانێی بەینی دوو میللەت. ئێمە و میللەتی عەرەب هەر برای یەکترین، میللەتانی تریش کە تورکمانە، کلدانە، ئاشووری و سریان و ئەرمەنن. ئێمە ئەو فەرهەنگە خۆمان دەپارێزین و خیلافی سیاسی نابێ بە هیچ شێوەیەک ببیتە هۆی خیلافی بەینی دوو میللەت.

لەگەڵ دراوسێکانیشمان پێمانخۆشە باشترین پوەندیمان هەبێ، ئەگەر تەسەورێکی هەڵەشیان لە ئێمە وەرگرتبێ بۆیان دەرەکەوێ، هەروەکو ئەم 25 ساڵەی رابردوو بۆیان دەرکەوت کە ئێمە دۆستین و ئێمە عاملی تەهدید نین، هاوکار دەبین بۆ چەسپاندنی ئاشتی و ئەمن ئاسایش لە ناوچەکە. تەئکیدیش لەوە دەکەینەوە کە پابەندی یاسا نێودەوڵەتییەکان دەبین.

سیستەمی ئایندەمان دەگەڕێتەوە بۆ ئەوەی لە دەستوور بنووسرێتەوە و گەلی کوردستان بڕیاری لێوە دەدات، بەڵام هەدەفی هەموو لایەک ئەوەیە کە دەبێت دەوڵەتێکی فیدراڵی، دیموکراسی مەدەنی بێت. مافی هەموو پێکهاتە نەتەوەیی و ئایینەکان زامن بێت. خۆشبەختانە دەتوانم بڵێم ئەمڕۆ وەسیقەی سیاسی هەموو پێکهاتە نەتەوەییەکان و ئاینیەکان لەگەڵ لیژنەیەکی ئەنجومەنی باڵای ریفراندۆم سیاغەیان کرد و پەسەندکرا. ئەمەش دەستکەوتێکی گەورەیە بۆ هەموو خەڵکی کوردستان.

داوا لە هەموو خەڵکی کوردستان دەکەم سبەینێ (25-9-2017) زۆر بە ئارامی بچنە سەر سندووقەکانی دەنگدان و خۆیان لە هەر رەفتار و کردارێک بەدوور بگرن کە سەلامەتی پرۆسەکە بخاتە بەردەم پرسیارەوە. دەبێت پرۆسەیەکی ئاشتییانە و بە هەموو مقیاسێک بێگەرد بێ. سوپاسی هەموو لایەنە سیاسییەکان و پەرلەمان و کۆمیسیۆن و ئەنجوومەنی باڵای ریفراندۆم دەکەین، سوپاس بۆ پێشمەرگە قارەمانەکان و هەموو دەزگاکانی ئەمنی کە ئەم ماوەیە هەوو زۆر ماندوو بوون و دڵسۆزانە بە ئەرکی سەرشانی خۆیان هەڵسان. ئومیدەوارم لە ئایندەش وا بەسەرکەوتوویی ئەرکەکانینان ئەنجام بدەن.

تەنها سەربەخۆییە کەمێک وەڵامی دایکە شەهید و منداڵی شەهید بداتەوە. لەکۆتاییدا سوپاستان دەکەم و جارێکی تر سڵاو دەنێرین بۆ گیانی پاکی شەهیدان و  بۆ پێشمەرگە قارەمانەکان و بۆ هەموو خەڵکی کوردستان و ئێوەش بەخێر بێن.